Я почав перекладати в університетські роки, коли ще був студентом. Тоді я саме слухав курси російської мови і мої професори (з-поміж яких Вєра Борковец із Чехії) давали мені завдання перекладати декотрі вірші. Тож я перекладав Ахматову, Блока, Мандельштама, Пастернака та інших. Перші мої надруковані переклади з’явилися у літературному журналі «Гіперіон» у 1976-му році. За українські переклади я взявся в аспірантурі у Колумбійському університеті. Я три рази одержав нагороду в університеті за мої переклади російских поетів. А там неабияк підтримав мої зусилля в ділянці перекладу професор Роберт Магвайр. Він сам був перекладачем польської поезії (а також Андрєя Бєлого та Гоголя). Богдан Бойчук, Василь Барка, Ася Гумецька та Іван Фізер, всі підтримували мене, коли я почав займатися перекладами українських авторів. До цієї справи мало хто брався, та ще й Юрій Луцький перестав перекладати через свій вік, от тоді я і вирішив серйозно взятися за справу. Моя перша книжка – переклади Ліни Костенко – вийшла 1990-го року у видавництві Garland Publishers у Нью-Йорку. Мене тоді дуже підтримав Іван Фізер.

З якої мови (мов) Ви перекладаєте і на яку (які)? Як сталося так, що Ви обрали саме цю мову (мови)?

Перекладаю з української, російської та румунської. Власне російська – мій фах, українська – рідна мова моїх батьків. Із румунської почав перекладати завдяки знайомству та спілкуванню із румунською поетесою Ліліаною Урсу, яка двічі приїздила за програмою Фулбрайт до мого університету Пеннстейт.

Розкажіть трішки, як Ви підходите до роботи, перекладаючи роман, збірку новел, збірку віршів. Що спільного? Що відмінного? Які кроки Ви зазвичай здійснюєте?

Завжди намагаюсь триматися близько до тексту оригіналу. Переклад поезії більше потребує слуху. У перекладі поезії треба зберігати звукобудову (чи то «звукоквінтесенцію») оригіналу, а також те, що я називаю органічним ритмом. Приміром, суть вірша Наталки Білоцерківець «Саксофоніст» не можна перекласти без цієї звукобудови. Я старався це передати. Натомість проза більше вимагає логіки, хоча часто трапляється і поетична проза, як-от у Юрка Андруховича. Звісно, поезія також вимагає логіки, але тут важливішу роль відіграють інші елементи, такі як метафори, синтаксис, ритм, рими тощо. Зазвичай я швидко роблю перший варіант або на папері, або просто на комп’ютері. Коли перекладаю поезію, часто читаю оригінал вголос, щоб увійти в мелодію та світ тієї поезії. Тоді полишаю переклад на декотрий час, аби відійти від нього. Вертаюсь до моїх перекладів часто і потрошки правлю. Часом пересилаю друзям на перевірку. Перекладаючи з російської, я співпрацюю із моїм колегою із університету Бакнелл Славою Ястремським. Так, ми разом переклали Марину Цвєтаєву, Ігоря Клєха, Ольгу Сєдакову та інших. До речі, зараз ми працюємо над перекладом першого видання «Тараса Бульби» 1835-го року, що його західний світ взагалі не знає. Дві голови із чотирма очима й вухами більше ловлять, аніж лише одна. До слова, ми надзвичайно гармонійно співпрацюємо вже довший час. Втім, коли перекладаю із української, співпрацюю із різними авторами. Дуже приємно мені працювалося із Ольгою Лучук. Ми з нею зробили антологію української поезії ХХ століття «100 років юності», а також «Літаючу голову» Віктора Неборака. Ольга дуже ретельно працює і добре розуміє обидві мови й, окрім того, різноманітні літературні традиції. Нещодавно колишня моя аспірантка Ольга Титаренко також дуже допомогла мені із моїми перекладами Богдана Ігоря Антонича, Тані Малярчук та Марії Матіос. Давніше Оксана Тацяк мені перевірила переклади Юрія Винничука. Я завжди вдячний за співпрацю із такими добрими та компетентними людьми. Всі вони, до речі, львів’янки, бо я часто приїжджаю до Львова. Я також вдячний Мирославі Приході з видавницва «Літопис», де Михайло Комарницький директор, за її ретельну редакторську роботу над моїми двомовними виданням.

Як Ви отримуєте замовлення? З Вами сконтактовуються видавництва? Чи як це відбувається?

Буває по-різному. Переважно я сам вирішую, що хочу перекласти, і пропоную проект видавцеві. Треба мати або готовий проект, або велику частину рукопису. Я мушу бути захоплений твором, аби його перекласти. Коли вперше читав «Перверзію» Андруховича, вже від перших сторінок я знав, що мені треба його перекласти, а відтак сконтактувався із автором. Раніше я довший час був захоплений поезією Павла Тичини, Ліни Костенко та Максима Рильського, тож зробив переклади кожного із цих авторів. Часом видавництва, літературні агенти або самі автори звертаються до мене. Якщо проект мене цікавить, беруся за роботу. Так, наприклад, мені запропонували перекласти оповідання Сергія Лук’яненка «От судьбы» для антології європейської фантастики – і я погодився, бо твір був цікавим. Так само було із оповіданням Єлєни Арсєньєвої «Береза, белая лисица», що з’явилося в тому самому виданні фантастики. Нещодавно мене попросили перекласти інший твір Лук’яненка «Полуденний фокстрот» для антології про вампірів “By Blood We Live”, що саме вийшла друком (з-поміж видатних письменників там присутні Стівен Кінг, Енн Райс та інші). Якось, до мене зверталися, аби я переклав другу книжку віршів Ліни Костенко, бо в той час її саме пропонували на Нобеля. І я, звісно, погодився задля української справи, але й тому, що шанував її твори. Колись давно, як я ще був в аспірантурі, мені пропонували перекласти збірку віршів Василя Стуса. Я відмовився з однієї простої причини – на тому етапі своєї кар’єри я не був готовий до такої складної лірики.

Що Вас найбільше приваблює в перекладацькому фаху, які його переваги? Недоліки?

Передовсім зауважу, що я не вважаю перекладацьку роботу своїм єдиним фахом. Я не обмежений тільки ним, адже я й сам пишу вірші, пісні, прозу (роман «Сім знаків Лева»), статті тощо. Трошки малюю. Для мене це все – творча робота, і вона приваблювала мене ціле моє юнацьке і зріле життя. Оскільки я викладаю, мій університет розцінює мої перекладацькі роботи як наукову працю. Я завжди пишу вступи для кожної книги перекладів, а також додаю пояснювальні примітки для читачів. Біда (бодай маленька) в тім, що із точки зору фінансів, перекладач художніх творів рідко може заробляти досить, щоб із того нормально жити. Але я маю свою університетську працю, яка мені дозволяє працювати над перекладами. Перекладач художніх творів займається перекладом не задля грошей, а задля задоволення і ширшої справи.

Чи є сенс ставити запитання авторові твору, який Ви саме перекладаєте?

Абсолютно. Коли автор згідний на це, то запитання ставити треба. Я виріс в культурному середовищі не в Україні, а в діаспорі. Деякі українські реалії на відстані мені не були доступні, аж доки я не поїхав до України сам. Декотрі автори з великою охотою відповідають на мої запитання, але не всі. Наприклад, Ліна Костенко ані разу не відповіла (вона жінка із особливим характером). Є автори дуже прихильні. Найбільше можу відзначити Юрка Андруховича за його довжелезні відповіді на мої запитання в роботі над перекладом «Перверзії». Він заслужив нагороду за його терплячість і за його увагу до моїх запитань. Гадаю, треба колись зібрати докупи наші імейли і надрукувати книжку, бо в них – перекладацька і творча майстерня. Додам також, що майже всі сучасні автори, яких я перекладаю, готові відповідати на мої питання і без питань.

Який досвід, які знання та якості особливо важливі для перекладача художньої літератури?

Обов’язково треба багато читати. Мати любов до слова і до словесности. Словники – одна річ. Я маю у своїй бібліотеці усі найважливіші словники (включно із тлумачними) для перекладача. У західних словниках бракує сучасних слів, в українських словниках, виданих в Україні, бракує старих та діалектичних (приміром, галицьких) слів. Словники в Інтернеті (як multitran.ru) та електронні (як Abbylingvo) полегшують справу, з ними можна швидше працювати. Кожен перекладач повинен практикувати, виробляти свій смак і свою інтуїцію. Інтуїція, підкріплена досвідом, є найважливіша. Теоретики перекладознавства переважно не перекладають, а відтак їхній практичний досвід обмежений. Краще не бути рабом якихось теорій, але треба виробляти власні принципи і підходи до роботи. Обов’язково слід досконало знати культуру, історію, літературу і власне лексику тої мови, з якої перекладаєш. Водночас необхідно глибоко розуміти ті самі елементи у своїй рідній мові та культурі. Адже мови й традиції не збігаються. Тому треба добре знати ті моменти розбіжности і вміти їх передати.

Чи існує який-небудь виконаний Вами переклад, що особливо врізався Вам у пам’ять? Розкажіть трішки про нього, будь ласка.

Жодний переклад не є досконалим. Приємніше було мені працювати над «Перверзією», бо там стільки цікавих проблем для перекладача (і мовних, і культурних). Про це я пишу у своїй статті “Translating a Novel’s Novelty: Yuri Andrukhovych’s Novel Perverzion in English”, яку надрукували у журналі Yale Journal of Criticism. Велике задоволення отримую, коли в мене виходить природна поезія англійською в моїх перекладах (зокрема у декотрих моїх перекладах Ліни Костенко, Василя Симоненка, Аттили Могильного та інших). Часом лучиш у точку, а часом (може, і частіше) – ні. Колись один діаспорний літературознавець мені написав, що неможливо перекласти поезію Тичини і що я повинен полишити свій проект. Я пішов проти течії його поради і задоволений тим, що зробив і надрукував книгу. Попри те, що поезія Тичини складна, бодай західний читач тепер має можливість читати його англійською. Велику приємність мав, перекладаючи Віктора Неборака. Страх багато мовних складностей у його «Літаючій голові», але перекладач має бодай старатися передати такі складні твори. Мені також було надзвичайно приємно чути від однієї викладачки із донецької області, що вона використовує мої переклади Ліни Костенко для їхніх студентів у вивченні англійської мови.

Якби Ви були цілком вільні обирати – яку книжку, які книжки, творчість якого автора Ви перекладали б?

Тепер збираю і перекладаю збірку сучасних українських жінок-письменниць. Продовжую працю над «Бульбою». Майбутнє скаже, над ким і чим буду працювати (хоча вже знаю, що хочу зробити збірку перекладів поезії Бажана)…

Джерело: http://levhrytsyuk.blogspot.com/2010/02/14-interview-with-translator-michael.html

Враження про пісенні рядки Андруховича можна скласти з німецької книжки вибраних творів «Werwolf Sutra», куди ввійшли вірші зі збірок «Екзотичні птахи і рослини» (1985-1990) та «Пісні для мертвого півня» (1999-2004). У римованих строфах чи ритмізованих речитативах постає кохання й мандрівки, студентське життя та його пригоди, будні та місто Львів, віддалені історії та миті болючого сьогодення – чуттєво, сентиментально, саркастично, меланхолійно.

Юрій Андрухович є віртуозом усіх стильових регістрів, вміло черпає матеріал з картин минулого й історичних балад, з рок-звуку та зухвалих сповідальних голосінь. Він хитро бере деякі заголовки в лапки або, щоб не захоплюватися грою в алюзії та цитати, вибирає англійські назви, як у «Піснях для мертвого півня». Проте в пастку (постмодерного) жонглювання не попадається. У всьому стверджується ліричне «я» з неповторним голосом, який чіпляє особливо тоді, коли звертається до когось іншого.

У вірші «More Than A Cult» Андрухович подає дуже живий портрет польського колеги-письменника Анджея Стасюка, що закінчується рядками: Ми будемо жити довго й писати, що зможемо. / Хоч не так важливе друге, як перше. / Тобто не те, що “жити довго”, а мати нагоду/ якомога довше ходити пішки, зупиняти тряскі попутки, / домовлятися про ціну на хліб і вино напівзрозумілими мовами, / ночувати по підозрілих барлогах, вилазити на вершини Карпат / – Східних, Західних і всіляких, товктися по дизелях / і стайнях станцій з усіма нашими співвітчизниками циганами, / аби потім у снах нав’язливо виникала / якась Україна, чи Румунія, чи будь-яка інша Польща, / запущена і безмежно брудна територія, / без якої проте навіть не варто уявляти себе комусь на світі потрібним . Це передає вітання есеїст – через медіум поезії.

Джерело: http://bookvoid.com.ua/digest/2009/12/09/092524.html

Ilma Rakusa ⋅ Im Westen ist er durch seine luziden Essays und lebensprallen Romane bekannt geworden, doch in seiner ukrainischen Heimat gilt Juri Andruchowytsch in erster Linie als Lyriker: Verfasser von fünf Gedichtbänden und Mitbegründer der literarischen Performance-Gruppe Bu-Ba-Bu, die dem poetischen Wort wirkungsstark, nicht selten mit musikalischer Begleitung, zum Auftritt verhilft.

Einen Eindruck von Andruchowytschs songhaften Versen vermittelt der deutsche Auswahlband «Werwolf Sutra», der Gedichte aus den Bänden «Exotische Vögel und Pflanzen» (1985 bis 1990) und «Lieder für den toten Hahn» (1999 bis 2004) vereinigt. In gereimten Strophen oder in rhythmisiertem Parlando-Ton erzählen sie von Liebe und Reisen, vom Studentenleben und von seinen Exzessen, vom Alltag und von der Stadt Lemberg, von ferner Geschichte und Momenten schmerzlicher Gegenwart – sinnlich, sentimental, sarkastisch, melancholisch.

Juri Andruchowytsch ist ein Virtuose aller Stillagen, gekonnt macht er Anleihen bei historisierenden Tableaus und Balladen, beim Rocksound und bei der schnoddrigen Bekenntnislitanei. Pfiffig setzt er manche Gedichttitel in Klammern oder wählt – wie in den «Liedern für den toten Hahn» – englische Überschriften, um kein Spiel mit Referenzen und Zitaten verlegen. Doch der (postmoderne) Ludismus gerät ihm nicht zur Masche. Durch alles hindurch behauptet sich ein lyrisches Ich mit unverwechselbarer Stimme, die besonders dort berührt, wo sie sich einem anderen zuwendet.

In «More Than A Cult» liefert Andruchowytsch ein bestechend genaues, hoch evokatives Porträt seines polnischen Schriftstellerkollegen Andrzej Stasiuk, das mit den Zeilen endet: «Wir werden lange leben und schreiben, worüber wir können, / wobei Zweites nicht so wichtig wie das Erste ist. / Das heisst, nicht nur , sondern die Gelegenheit haben, / möglichst lange zu Fuss zu gehen, trampend klappernde Autos anzuhalten, / über Brot und Wein in halbverständlichen Sprachen zu verhandeln, / in verdächtigen Höhlen zu übernachten, auf Gipfel zu klettern, / sich in Dieselzügen und Bahnhofsställen mit allen Mitbürger-Zigeunern zu tummeln, / damit danach in den Träumen aufdringlich / irgendeine Ukraine, oder Rumänien, oder irgendein anderes Polen erscheint, / vernachlässigtes und endlos dreckiges Territorium, / ohne das man sich aber nicht vorstellen könnte, jemandem in der Welt von Nutzen zu sein.» Der Essayist lässt grüssen – durch das Medium der Poesie.

Джерело: http://www.nzz.ch/nachrichten/kultur/buchrezensionen/songhaft_virtuos_1.4130159.html

Светится сосновое корытце,
мягкая купельная вода.
И звезда так властно серебрится,
первозданна, словно коляда.

Перевод Елены Буевич
Джерело: http://magazines.russ.ru/druzhba/2009/9/and4.html

За стойкой бара сидит Он.
Через несколько стульев — Она.
Вот Она начинает копаться в сумочке.
Он протягивает ей
открытую пачку сигарет.
В ту же секунду Она успевает найти в сумочке
свою.
Он смеется.
Она улыбается.

Следующий план:
две пачки кэмелов на стойке бара
одна возле другой,
одна возле другой.
Пепельница, окурки, дым.

Потом снова:
Он и Она вместе выходят из бара.
Разумеется, в будущее.

Надпись:
СИГАРЕТЫ “КЭМЕЛ” —
САМ ПО СЕБЕ ПРЕКРАСНЫЙ ПОВОД ДЛЯ ЗНАКОМСТВА!

Оставалась пара пустяков:
подобрать музыкальный фон,
договориться об интерьере и массовке,
решить, что там с будущим.

Сначала было несколько
неплохих писем.
Потом кто-то из двоих впервые задержался с ответом.
Потом это стало нормой, потом отвечать
стало обязанностью.
Жизнь вернула на место все, что хотела.
Теперь остается думать:
а было ли вообще что-нибудь, кроме дыма?

Но какого черта ты, чудище,
давил свои желтые окурки в пепельнице
так отчаянно, словно погонщик верблюдов,
по ошибке допущенный в приличное общество.

Перевод Игоря Белова
Джерело: http://magazines.russ.ru/druzhba/2009/9/and4.html

I first and foremost venture to bring to your attention an entirely personal vision. The hero of one of my novels, Stanislav Perfetsky, when he delivers a lecture before a no less worthy audience than the one here, roughly says the following: “My task is not one of the easiest, and not without grounds I am abundantly fearful that I will be unable to manage to deal with it as one should. And the fact of the matter isn’t that I don’t have anything to say. It’s quite the opposite-I have so much to say about everything, that the allotted time for listening to me today wouldn’t even be enough, and not even would, I venture to assure you, the remaining days and nights allotted by Providence for the human race.” But all the same, in following the hero of my novel, I will try at least to outline something for you.

The drama that is occurring today in Ukraine in no way fits into any of the political science models prepared beforehand for it. The situation is not a clash of Ukrainian-language Ukrainians against Russian-language ones; even more so not the opposition of the “pro-European” West of our country vs. a “pro-Russian” East; and not the settling of scores of certain financial groups or clans with others. To be fair, I should note that all these conflicts are partially present, they are, what they call, “in play,” but it is not they that define the essential makeup of what is happening.

First and foremost, a universal historical drama is taking place. It is a clash between a society, which, in considerable and its additionally most active, most conscious, most enlightened part, wants democracy, prosperity, and a nation of laws, against a power that with all its strength is trying to save an authoritarian, neo-totalitarian form of government, so successfully and so cynically embodied in reality by all the successor Soviet Communist regimes in all of the post-Soviet territories (with the exception of the Baltic countries).

Thus the question can be posed as the following bottom line: is democracy possible at all? Thus if you try to distill this problem to its most profound essence: is it possible to break this vicious circle? Is it possible to save a “cursed land?” Is the embodiment of human expectations possible? Is the victory of good over evil possible?

Everything else–that, which is on the surface, but less essential–comprises the political machinations, the play on the linguistic, religious differences and the differences in mentality in Ukrainian society, the “hand of Moscow,” the Russian geopolitical “Yanukovych” project, the essence of which in its alternative, openly formulated by the highest state officials of our large Northeastern neighbor is: “Either a split, or civil war.” Despite the elegance of the formulation I believe in the fact that we will not give the authors of this project either the former or the latter satisfaction.

There is so much dysinformation (in less parliamentary talk we can call it lies), so many scare tactics, physical threats, moral torture, as well as other dioxins, so much has been dropped on Ukrainian society before and during this election campaign–this is an unprecedented dramatic experience, that is worthy of a separate Book of Memory tens of thousands of pages long, in which forever there will be fixed each citizen’s actions, each gesture invisible to the world of countless “little Ukrainians,” who, similar to the “little Hungarians” in 1956, the “little Czechs” of 1968, or the “little Poles” of 1980 rose up in defense of their own dignity. In 2004 a miracle occurred in Ukraine: its society, which over the course of an entire decade seemed to be feeble, passive and disunited, suddenly mustered up a collective, non-violent and wonderful feat. The “little” Ukrainians turned out to be considerably bigger than their–and not just their–authorities thought they were. They counterposed their creative poetics against banal geopolitics.

The orange poetics is a quite dynamic argument against the “zone of grayness,” into which for over a decade Ukraine’s incompetent and dislikable leaders have striven to drag Ukraine. For them it has been about a dreary country, deprived of its own face, invisible to the world. They “constructed” it as a figure, in conformity with their own gray faces and secret needs. In his aesthetic validations it is not for nothing that Mr. Kuchma admits that he doesn’t like the color orange, because it is “not Ukrainian.” Orange became the color of the breakthrough of all imaginable blockades. The color of human ignition in people. Over the course of 16 days of active resistance on Independence Square in Kyiv it turned out to be the victory of the people over all the technical means at the disposal of the authorities.

This is also the victory of Europe as an ethical system of value. My Polish friend Andrzej Stasiuk writes about it in a marvelous essay as follows: “Great things are happening in the East. Ukraine has lifted itself up from its knees. In these last, cold and snowy days of November the heart of Europe is beating right there, in Kyiv, on the Square of–appropriately called–Independence. It is right there in Kyiv that the battle for basic European values is being honed, that in the West those values are understood as something, comprehensible in and of themselves, something granted once and for always.” Andrzej Stasiuk entitled his essay “Europe, You Have Become Bigger.”

Europe has become bigger by the sum of the Ukrainian regions where Victor Yushchenko won. After the 26th of December–and I really truly believe this–it will become bigger by all of Ukraine. Those Ukrainians who vote for Yushchenko are really voting for freedom, a country of laws and tolerance, without thinking in the least about the fact that these values are European–it is enough for them that these are their values and for the sake of them they are prepared to stand not only days and nights in the December cold or to walk with flowers in their hands up to the special forces units armed with loaded weapons. It is in these people that I see what one can underscore as the European future of Ukraine. And that future has already begun.

But since that meaningful word the “future” has resounded, what can we expect right now? To say it more simply: what can “we” expect from “you”? First and foremost, honored ladies and gentlemen, the distinct refutation of what for an entire decade the propaganda machine of Mr. Kuchma has been drilling into us: that no one is waiting for us in Europe. A refutation of what Mr. Yanukovych has built his entire campaign on: that in Europe no one likes us and scorns us, that we are alien to Europe. Honored ladies and gentlemen, I am convinced that Kuchma and Yanukovych have been telling us a lie. I–just a writer–have my own particular hopes. I want to distinctly hear from Europe that Kuchma, Yanukovych and their spinmasters are wrong, that Europe is waiting for us, that it can not endure without us, that Europe will not continue to be in all its fullness without Ukraine.

My fantasies, honored European parliamentarians, have no boundaries. I have a thousand projects for cultural partnership and a thousand friends throughout all of Europe, with whom we can realize these projects. We will make–I expect, with your help–countless steps toward mutual rapprochement, to denounce that “quarantine line” that divides one Europe from the other.

My Europe–that is the title of Andrzej Stasiuk’s and my joint poetographic book. In conclusion allow me one more poetographic metaphor. It floats out right away when you look over geographic maps. The maps all demonstrate one and the same thing to us: in Ukraine there is not a single drop of water that does not belong to the Atlantic basin. This means that with all its arteries and capillaries it is stitched right to Europe.

(Translated by Michael M. Naydan)
Джерело: http://www.brama.com/news/press/2004/12/041216andrukhovych_cursedukraine.html

“There used to be dungeons here,” Neborak
said. Oh, the echo of ancient undergrounds
with names like those of girls or taverns—
“Dorotka,” “Under Angel,” and the one,
the cruelest “Tatarnia,” where eyes died first
and light hid in the armpits,
in the tongueless mouths!

This silence is meaningless now. It’s not even
a monument. And it’s not a river that had been
locked into sewers.

Although every one of us could have said:
“Lindens at the end of bloom are dying stars.
Streetcars are full of girls.”

Translated from the Ukrainian by Nina Shevchuk-Murray
Джерело: http://www.bu.edu/agni/poetry/online/2006/shevchuk-dungeons.html

How often, lost, did we walk
toward the light of the buildings, of which
there was left not a stone! . . .
And who will believe that it was the light we followed?

How often did we go looking
for the mouth of the river,
a bridge, and a peer
in the northern deserts of yards,
but who will believe that there had been a river?

It is only through us that the cities
transgress into oblivion.
We pronounce them
and find them different. However,
next morning you come to the square and recognize it:

Lindens at the end of blooming stand golden,
noiseless.

Translated from the Ukrainian by Nina Shevchuk-Murray
Джерело: http://www.bu.edu/agni/poetry/online/2006/shevchuk-circle.html

Jurij Andruchowycz: Raczej nie, byliśmy naprawdę młodzi i w ogóle nie baliśmy się tymczasowości. Chodziło nam tylko o to, żeby jakoś poruszyć publiczność. Z nas trzech Ołeksandr Irwaneć był najbardziej przywiązany do ówczesnych realiów społeczno-politycznych. W jego tekstach znajdowały się np. nazwiska działaczy politycznych czy literackich, które dziś już nikomu nic nie mówią. Ale to on był najbardziej skuteczny, jeśli chodziło o reakcję publiczności. Moje wiersze przyjmowanie były raczej spokojnie, skłaniały do rozmyślań. Oczywiście przygotowywałem trzy lub cztery teksty, którymi chciałem rozbawić publiczność. Zawsze uważałem, że moje utwory mają drugie dno, że tworzę je dla literackich smakoszy. Moim celem było łączenie w jednym wierszu zarówno wartości uniwersalnych, jak i bezpośredniego oddziaływania na publiczność tu i teraz…

W Polsce z grona autorów debiutujących w latach 80. przetrwało w obiegu czytelniczym ledwie kilku. Przełom miał dopiero nastąpić wraz z debiutami Sosnowskiego i Świetlickiego w 1992 roku. A jak to wyglądało na Ukrainie?

Na początku lat 80. panuje w poezji kompletna szarość. Jest wielu poetów, wśród nich być może nawet ciekawi twórcy, ale nikomu nie udaje się opublikować nic wybitnego. Powstaje określenie wisimdesjatnyky, czyli pisarze generacji lat 80. Przełom następuje w latach 1982-1984. Pojawiają się książki nowej formacji pisarzy, wówczas 23- i 25-letnich. Starszy o kilka lat Mykoła Riabczuk staje się guru całej generacji. On tak naprawdę otworzył mi oczy. Wytłumaczył, że można wydać zbiór wierszy bez tak zwanych parowozów, czyli ideologicznych wierszy o Leninie czy komunizmie. Piszę o tym w mojej nowej książce. Kiedy okazało się, że już wychodzą książeczki bez żadnego parowozu, czyli bez sowieckich ideologii, w 1985 roku zaczęła się wewnętrzna dyskusja. Wytworzyły się dwa różne środowiska. Jedno dążyło do tradycyjnej, poetyckiej mowy i konserwatywnego systemu pisania. Drugie, nazywane modernistycznym, chciało eksperymentować z formą, przede wszystkim z metaforą jako środkiem wypowiedzi poetyckiej. Zaczęła się wojna między tymi obozami. W tym okresie poznałem Irwancia i Neboraka. Postanowiliśmy, że nie przystąpimy do żadnej z tych grup i powołamy trzeci nurt. Tak doszło do powstania Bu-Ba-Bu. Nasze wiersze miały być atrakcyjne w czytaniu i wywoływać śmiech. Podjęliśmy próbę sprowadzenia poezji z obłoków i rzucenia jej na miejskie place.

Czy któryś z wspomnianych modernistów lub konserwatystów debiutujący w latach 80. jest do dzisiaj znany?

To nie jest tak, że ci, którzy pojawili się w latach 80., później szybko zniknęli. Prawie wszyscy są laureatami najwyższej nagrody państwowej im. Szewczenki. Właściwie to my zrezygnowaliśmy z poważnej kariery państwowo-poetyckiej. Jedyne zadanie, którego oni nigdy nie wyznaczyli sobie, to wyjście poza granice literackiego getta. Wszyscy tam zostali. Teraz te nazwiska nikomu spoza kręgów literackich nic nie powiedzą.

Czy Bu-Ba-Bu, ze swoim przesłaniem, to odpowiednik polskiego “brulionu”?

Odpowiednik to jest dobre słowo, bo jednak to nie było to samo. Przede wszystkim nie mieliśmy takiej bazy jak czasopismo. Pod koniec lat 80. nie byliśmy już sami, powstało kilka innych grup: Łu-Ho-Sad ze Lwowa z Łuczukiem, Honczarem i Sadłowskim, Grupa Propala Hramota z Kijowa. W latach 1989-1990 organizowaliśmy już trochę wspólnych akcji. W takim właśnie wymiarze można chyba mówić o czymś podobnym do brulionowego środowiska. To był początek zbiorowej i jednocześnie indywidualnej odpowiedzialności za to, co się robi. Nie sposób było nagle zacząć pisać poprawnie politycznie, bo już należało się do – można powiedzieć – mafii i ona by już nie przebaczyła. Przez cały czas trzeba było pracować na tym samym poziomie co inni. Wspólnie wychodziliśmy na scenę. Każdy występ wraz z jedenastoma innymi poetami był sprawdzianem, antidotum na różnego rodzaju renegactwa i skurwienie. Bu-Ba-Bu nie zmieniło się pod tym względem także później.

Dlaczego zdecydowaliście się zakończyć swoją działalność?

Właściwie nigdy nie było takiej decyzji. Po prostu po mniej więcej 10 latach całkiem przypadkowo ukazała się nasza wspólna książka i tak odegrała rolę “końca”. Może właśnie w naturze bubabizmu nie było takiej wspólnej publikacji? Podstawy były chyba jednak całkiem obiektywne, po prostu przekroczyliśmy pewną granicę wiekową. I to, co dla mnie było jak gdyby proste, bo ja bubabistą zostałem mając już rodzinę, dla moich przyjaciół stawało się utrudnieniem, gdyż oni dopiero zakładali swoje. Coraz trudniej było zorganizować jakieś spotkanie, czy w ogóle rozwijać naszą działalność z występami, z happeningami, akcjami itp. Poza tym na Ukrainie zaczął się naprawdę trudny okres: wszystkiego brak, rośnie inflacja, nie można zorganizować spotkania poetyckiego, bo nie działa elektryczność na sali lub sala nie jest ogrzewana. Nowa przygoda zaczęła się w 2005 roku. Obchodziliśmy wówczas dwudziestolecie i ukazała się nasza ogromna antologia. Teraz znów zaczynamy występować, tak jak to było 22 lata temu. Możliwe, że jesteśmy na fali renesansu. Nawet widzę, iż w obiegu robi się coraz więcej Bu-Ba-Bu…

Twoje wczesne wiersze stawiają przed tłumaczem wyjątkowo trudne, by nie powiedzieć karkołomne zadanie. Świetnie władasz językiem polskim. Jak oceniasz efekt pracy Jacka Podsiadły?

Jestem pewien, że Jacek jest jedyną osobą, która mogła stawić czoło temu wyzwaniu. Oczywiście duże znaczenie ma fakt, że od dosyć dawna znamy się osobiście. Dzięki temu mogliśmy każdy szczegół dokładnie przedyskutować. Nie byliśmy też zbyt uprzejmi wobec siebie, a to dobrze zrobiło tłumaczeniom [śmiech]. Jacka bardzo cenię jako poetę i w swoim czasie, kiedy nie byliśmy jeszcze znajomymi, po prostu z zachwycenia, z miłości do jego tekstów przetłumaczyłem 10-15 wierszy na ukraiński, ale nie ma wśród nich żadnego z rymami i z jakimś regularnym rytmem. Są to wyłącznie wiersze z wczesnego okresu jego twórczości. Tłumaczyłem je z 2-tomowego wydania i gdy doszedłem do tego drugiego tomu, to zwróciłem uwagę, że Jacek zaczyna rymować, że nagle odnajduje dla siebie jakiś smak w tej formie. Odwrotnie niż ja. Jacek umie stosować rymy bardzo technicznie. “Technicznie” jest właściwym słowem, bo moje wiersze z okresu Egzotycznych ptaków i roślin takie właśnie są. Czasami wiersz zaczynał się nie od jakiegoś nastroju, przeżycia, ale od rymu, który bardzo mi się podobał i którym chciałem zacząć. Dla mnie było bardzo ważne, że zobaczyłem wirtuozerię Jacka też w tej dziedzinie wierszopisarstwa, i pomyślałem, że to powinno się jemu poddać. Jeśli chodzi o moją reakcję jako czytelnika, to wydaje mi się, że to jest bardzo sugestywna, bogata i udana wersja Andruchowycza z wierszami lat 80.

Czy te wiersze były tłumaczone na jakieś inne języki?

Jako całość – nigdy. Poszczególne wiersze tak, ale zawsze w bardzo nieudany sposób, m.in. na język angielski, niemiecki, a nawet polski. Te po polsku były tłumaczone kiedyś przez profesorów filologii ukraińskiej. Te przekłady były najgorsze. Nigdy nie byłem z nich zadowolony. Tłumacze na niemiecki i angielski z kolei w ogóle nie zachowywali rymów. To była właściwie informacja, o czym jest dany wiersz.

Jednak ułatwieniem powinno być to, że ukraiński i polski wywodzą się z taj samej rodziny języków…

To może być i ułatwienie, i utrudnienie. Na przykład pamiętam, jak próbowałem tłumaczyć rymowane wiersze z rosyjskiego, np. Pasternaka. I ile to wypiło mojej krwi [śmiech]. Czasami bliskość języka robi się wrogiem i nie da się w żaden sposób zrymować. Na przykład “Sonety kryminalne”. Moim zdaniem beznadziejna sprawa do przetłumaczenia. Gra słów pomiędzy niż, czyli “nóż”, niżnist, czyli “czułość”, w żadnym języku oprócz ukraińskiego nie da się stosować. Po rosyjsku też już będzie inaczej: noż i nieżnost. Ale Jacek wyszedł z tego przez “kata”, czyli u niego pojawiło się słowo “delikatność”. A w środku tej “delikatności” kryje się “kat”. Jestem zwolennikiem takiego podejścia, nawet jeśli przekład nie odpowiada dosłownie temu, co jest w oryginale. Ważne, by czytający tłumaczenie przeżył to, co czytelnik oryginału.

A jak wyglądają Twoje przygody z tłumaczeniami polskich wierszy?

Moje pierwsze próby to była straszna klęska. Brak mi było doświadczenia. Miałem 26 lub 27 lat i na zlecenie Riabczuka, który wówczas był zastępcą redaktora naczelnego pisma “Wseswit”, to taki odpowiednik “Literatury na Świecie”, zacząłem tłumaczyć Bolesława Leśmiana. To on mnie zachęcił, mówiąc: “To jest po prostu twoje. To jest taki poeta, który odpowiada twoim poszukiwaniom: fonetycznym, rytmicznym itd.”. Męczyłem się jakieś pół roku, ale byłem bardzo zadowolony z końcowego efektu. Oddałem do redakcji jakieś 20 wierszy, a ta… odmówiła ich publikacji. Ustalili, że przetłumaczyłem te wiersze w systemie sylabicznym, niedopuszczalnym dla języka ukraińskiego. Inaczej mówiąc, przetłumaczyłem polskiego poetę po polsku, tylko z ukraińskimi słowami. Redaktor naczelny powiedział mi, że sylabika w naszej literaturze to początek XVIII wieku, później już jej nie stosowano. Moje przekłady Leśmiana według niego brzmiałyby archaicznie, barokowo. Ciężko to przeżyłem. Dlatego też nigdy więcej nie zabrałem się za tłumaczenie polskich poetów z rymami. Potem to już okres znajomości ze środowiskiem “Literatury na Świecie”, koniec lat 90, poezja tzw. o’harystów. Świetlicki, trochę Darka Foksa, dużo Podsiadły, Stasiuka, którego odkryłem ukraińskiemu czytelnikowi jako poetę, czego do dzisiaj się wstydzi [śmiech]. Może jeszcze jakichś 7, 8 nazwisk. To zawsze był mój osobisty wybór. Z przekładów korzystałem m.in. w czasie wykładów z literatury współczesnej na Lwowskim Uniwersytecie. Wybierałem wiersze, które brzmią efektownie, które wywołują śmiech. Mniej więcej w tym samym czasie, zacząłem pisać moje Piosenki dla martwego koguta. Już wiecie, dlaczego w ogóle porzuciłem rymowanie? [śmiech]

Czy to doświadczenie z Leśmianem tak poskutkowało?

Częściowo tak, choć potem miałem bardzo skuteczne efekty tłumaczeń: Pasternak, Rilke, Mandelsztam. Wszyscy zachwycali się i mówili, że świetnie to zrobiłem.

Czy rymy powrócą w poematach, które złożą się na Twoją nową poetycką książkę?

Raczej nie, ale nie wykluczam ich. Na razie mam gotowe trzy poematy. Są bez rymów. Ale może rymy pojawią się w jakimś innym miejscu, chociaż nie są już one dla mnie rozrywką jak niegdyś.

Dziękujemy za rozmowę.

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1559

Myśli tak: “Czas wracać, rosa na słońcu
zginęła, wrogowie praktycznie też,
po rewolucji kupię sobie spodnie z mnóstwem kieszeni,
dezodoranty Axe sprzedają prawie na każdym kroku,
czas wracać.
Rozwiążę parlament, rozstrzelam wice spikera
z karabinu maszynowego, jeszcze paru debili,
wprowadzę w kraju euro i prawo lustracyjne,
przeprowadzę reformę ortografii,
zabronię aborcji, a potem na nią pozwolę,
zerwę stosunki dyplomatyczne z Rosją i Hondurasem,
włosy przemaluję z pomarańczowego z powrotem na zielony,
czas wracać – nowe generacje studentek już nie pamiętają mojego imienia”.
Tak myśli Stach Perfecki, choć co do tego ostatniego się myli.

Niedawno przemawiał przed wejściem do Komisji Europejskiej,
a jednocześnie Sądu Europejskiego, Eurobanku i Międzynarodowego Trybunału w Hadze -
z powodu, jak zawsze, właśnie tych studentek.
“Przecież one wyjeżdżają z mojego kraju! – krzyczał, potrząsając elektryczną aureolą. -
Niedługo nie zostanie żadnej,
jakiejkolwiek. Wiecie, szanowni państwo, z nimi to tak, jak na przykład ze spódnicami mini.
Najpierw chodzą w nich tylko ładne dziewczyny z ładnymi nogami.
Trochę później – nieładne dziewczyny z ładnymi nogami.
W ślad za nimi – nieładne dziewczyny z nieładnymi nogami.
A wtedy już – wszystkie inne dziewczyny, to znaczy już nie dziewczyny.
Ale wszystkie one znikają! Codziennie uciekają dokądś,
gdzie mogą czym prędzej zapomnieć, kim są, skąd,
wszędzie tam, gdzie czerwone latarnie.
W dodatku przeniknęły też do waszych mieszkań -
przez tylne wejścia, kominy i zsypy.
Poczuły się tu jak w domu, bo zawładnęły tymi waszymi tajemnicami,
którymi zdolne są władać tylko niewolnice, pokojówki i nałożnice.
Tajemnicami waszych prześcieradeł, waszego brudu, waszego smrodu,
waszego wstydu!”.

Jego wystąpienie transmitowały wszystkie kanały telewizyjne Europy,
choć nikt na świecie nawet nie włączył telewizora,
jego wystąpienie ocenzurowano na szczeblu komisarzy o kwestię poszerzenia,
czyli zawężenia, dlatego jego wystąpienie naprawdę brzmiało
mniej więcej tak:
“Zgadzam się, że my w naszym kraju U
jesteśmy skrajnie niebezpiecznie zainfekowani. Zainfekowani przez biedę, głupotę,
bierność i niewiarę. Wiem, że do zainfekowanych organizmów
w zasadzie istnieją dwa rodzaje podejścia – albo można je leczyć,
albo najlepiej jak można izolować je od innych -
takich, które uważają siebie za zdrowe.
Pierwszy sposób jest nieporównanie droższy, i czasochłonny,
zwłaszcza przy tak zadawnionej infekcji. W dodatku
wymaga niezliczonych wysiłków samego zainfekowanego.
Drugi – o ileż jest praktyczniejszy i bezproblemowy, jak amputacja.
Zdaje mi się, że do nas postanowiono zastosować właśnie ten drugi.
W następstwie tego ktoś mnie nie wpuszcza do mojego domu.
Ktoś taki, kto ma bardzo przybliżone wyobrażenie, kim jestem i co naprawdę ze mną
się dzieje. Zatem on – ten nieznany ktoś – już wie, co ze mną zrobić.
Po pierwsze, odgrodzić się ode mnie na wieki “kordonem sanitarnym”.
Po drugie, przydzielić mi funkcje odstojnika i wysypiska śmieci”.

Tak mówił Stach Perfecki na schodach pałaców i pod mostami,
zwracając się do oficerów, ochroniarzy, kloszardów,
najczęściej jednak do inwestorów i z jakiegoś powodu do transwestytów:
“Mimo wszystko nie uda się wam odgrodzić od naszej miłości!
I w jakkolwiek wysokiej technologii wznoszony byłby przez was mur,
jak bardzo sterylno-chłodny i aseksualny
byłby ten wasz głupi projekt Europy,
mimo wszystko będziemy was kochać
i będziemy infekować was swoją miłością.
Przewiercimy w tym murze niezliczone przejścia
i będziemy w nich się kochać!
Namacamy najbardziej erogenne, najbardziej zajebiste
strefy!
Naprawdę kocham tę kobietę!
Chcę, żeby o tym wiedzieli wszyscy: nazywali ją Ada Cytryna,
ma oczy zielonego rzecznego koloru i mimo wszystko nie mogę bez niej żyć!”.

W odpowiedzi na to zaczęto go szukać
przez Interpol i Interpipe,
a także kanał telewizyjny “Inter”.
Pisałem do niego: “Wracaj, stary, tutaj wszyscy czekają,
milion ludzi na Majdanie i wszyscy napaleni.
I wszyscy krzyczą “Per-fe-cki! Per-fe-cki!”
z nadzieją, że się pojawisz,
zastepujesz, staniesz na uszach, przejdziesz kołem,
zaśpiewasz w duecie z Katarzyną Biłozir czy Oksaną Biłokur,
staniesz na czele Partii przemysłowców i przedsiębiorców.
Szturmem weźmiesz Radę Ministrów bez jednego wystrzału
i oprowadzisz Javiera Solanę po saunach Kijowa!
Wracaj, przyjacielu, wszyscy oczekują od ciebie cudu!”.

Od czasu do czasu dostaję od niego odpowiedzi
utrzymane w stylu starożytnych przestróg -
tak jakbym ja był profesorem literatury, a on zdawał egzamin
z obywatelskiej pilności, dlatego za każdym razem
ogłasza: “Władza się zmieniła, marzenia się spełniły,
generałowie na emeryturze, bandyci za kratkami,
przestępcy z Bankowej uciekli samolotami do Korei Północnej,
Kazachstanu i Rosji,
staruszek eksprezydent, spacerując po parku, strzela do wron z wiatrówki
i żadna kurwa już nie zapełnia teleeteru tymi debilnymi kaweenami,
ogoniokami, muzykalami, gównianymi serialami,
żadna kurwa już nie śpiewa w duecie z premierem -
naród przezwyciężył nieprawdę i nowi ministrowie publicznie
co wieczór składają sprawozdanie przed tłumem teenagerów – ktoś z gitarą
w rękach, a ktoś z podłużnym fletem.
Ale bądźcie czujni, śledźcie ich mimikę,
te wszystkie podmrugiwania,
te ich z natury okrągłe twarze.
I w żadnym razie nie pozwólcie im zaokrąglić się jeszcze bardziej,
obrosnąć w podbródki – kiedy to się stanie,
można wszystko zaczynać od początku,
choć i tak okaże się,
że wszystko trzeba koniecznie zaczynać od początku”.

Stach Perfecki ma rację, kiedy pisze o wiecznym początku.
Zbieram myśli i proszę go jeszcze raz, a potem jeszcze raz:
“Wracaj, Stachu! Wojska pograniczne
i służby celne na wszystkich przejściach
są już uprzedzone – powitają cię z orkiestrą,
nie zważając na twój dawno przeterminowany paszport,
dwa zawały serca, estoński akcent i operację plastyczną.
Wracaj, władza się zmieniła, marzenia się spełniły,
słabe napoje alkoholowe i lekkie narkotyki -
włącznie z klejem – wypierają wódkę z młodzieżowego obyczaju,
wiosna za pasem, kupisz sobie spodnie z mnóstwem kieszeni,
rozwiążesz parlament, wprowadzisz poligamię,
zmusisz wszystkich, żeby mówili Ateny, Goliat i Honolulu,
przyłączysz Donbas do Ukrainy, odnowisz chanat Krymski,
zrobisz następnym papieżem Ukraińca
i jego także – jednocześnie – Dalaj-Lamą.
Czas wracać – nowe pokolenie studentek
już powtarza, wciąż powtarza w ciemności
twoje niezapomniane perfekcyjne imię”.

Przełożył Bohdan Zadura
Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1463

Miałem przepiękną zdolność (czy może wrodzoną
wadę): dwa gołębięta w jamie czaszki.
Zaglądali mi w gardło od krzyku czerwone
doktorowie, wróżbici i pomniejsi znawcy.

Jakże szczyciłem się wami, me skrzydlate skrzaty,
zręczni dręczyciele z dawnych malowideł!
Tarły o mnie skrzydłami, gruchały całe lato,
zakładając mi w czaszce miasteczko Gruchlida.

Jesienią spadł z nieba prestidigitator.
Wszawym stetoskopem słuchał, jak tam drżały.
Pół miasta zleciało, by gapić się na to.
Wtedy wyjaśniłem: “Polecieć by chciały”.

Wylatywały z głowy przez ranę w ciemieniu
lub me trzecie oko (nie zamkniesz go nijak).
A ten pies parszywy browninga z kieszeni
wziął i jedną kulą oba pozabijał…

Całkiem się uspokoiłem, zamknąłem się w sobie,
grzeczny, bez odchyłów, wróciło mi zdrowie.
Nie dlatego, że zabite me pociechy obie,
ale że ich jajko cieplutkie mam w głowie.

Przekład Jacek Podsiadło

Polskiemu czytelnikowi może nic nie mówić imię i nazwisko Wolf Messing. Była to znana postać w Związku Radzieckim: iluzjonista, który wywodził się z bałtyckich Niemców. Messing pochodził z biednej rodziny i musiał ruszyć w świat w poszukiwaniu pracy. Przed wojną zjawił się w Galicji. Zatrudniał się u majętnych panów do prac w polu lub gospodarstwie. Pewnego dnia został robotnikiem u dziedzica, który cierpiał na straszne bóle głowy, bo wydawało mu się, że w jego głowie siedzą dwa gołębie. Młody robotnik postanowił go ocalić. Obiecał dziedzicowi, że uwolni go od cierpień i wyrzuci gołębie z jego czaszki. Poprosił innych najemników, aby przygotowano pistolet oraz kilka żywych gołębi, i umówił się z nimi, że klaśnięciem da znać, kiedy powinni wypuścić ptaki. Na jego znak wyleciały gołębie, a on je sprawnie wystrzelał. Tym sposobem podobno pan naprawdę został wyleczony.

Ja chciałem spojrzeć na tę legendę z innej strony. Wiersz napisałem z punktu widzenia chorego dziedzica, który jednak żałuje pozbawienia go zdolności goszczenia żywych istot w swojej głowie. Wolf Messing jest w tym wierszu widmem nazistowskim, które powoli nadciągało.

Kozak Jamajka

tyle jest bracie koniku cudów świata a przy tym
póki nas kruki nie zeżrą to patrzeć wciąż na nowo
tutaj bahama-mama tam mami palmami haiti
i wieże freetown gdy nocą wychodzę z bungalowu

i tak mnie gryzie że zblakła moja soroczka i portki
ki diabeł to sprawił lub jakie podziemne bydlę czy faun
zdradzili nas przyjaciele ci cwele korsarze morscy
a tak to bat’ko by wzięli błogosławione freetown

a tam trzynaście kościołów i wieczna wojna z amorem
a jeszcze srebro i złoto w komorach trzynastu otchłani
za murem cicho jak liany rosną dziewczęta skore
do uciech chociaż w czarne ubrano je ubrania

pytam pirata dicka z którym tu żłopię siwuchę
jak teraz jesteś europa toś już nie człowiek paskudo
puknij się mówię mu w czoło zastanów się okaż skruchę
po kiego sprzedałeś się za tych trzydzieści zgniłych escudo

a dick chimeryczna sztuka trzyma papużkę puszkę
zachodzi mnie od tyłu klepie w plecy pitoli
rycerzu stepów daję tobie zielone jabłuszko
tobie or not tobie mówi i bełkocze I’m sorry

mam mówi niewolnicę o kakaowej cerze
kup ją podniebny sokole bo smutno bez gospodyni
po co ryć ziemię w ogródku cmoka prawie że szczerze
to ona ma wiesz
awokado figo-fago i dynie

napłodzisz mówi kozactwa do kosza je upakujesz
lecz szyja moja dusza do jarzma nie pasuje
nie słucham plugawych suplik żal na odpowiedź i śliny
koniku mój niewierniku tomaszu żeby zapomnieć
pójdę ku zorzom zachodu
flet wytnę z cukrowej trzciny
usiądę nad oceanem
i wtedy nic tu po mnie

Przekład Jacek Podsiadło

W okresie baroku na Ukrainie pojawił się pewien typ obrazu, przedstawiający Kozaka siedzącego “po turecku” pod drzewem. W jednej ręce trzyma fajkę, a w drugiej kobzę, która czasami przypomina lutnię. Jest to taka fajkowo-muzyczna medytacja. Na drugim planie obowiązkowo pasie się koń. Kozak ten znany jest jako Mamaj. Co ciekawe, nigdy w historii nie było żadnego atamana czy hetmana o takim imieniu. To było imię tatarskiego wodza żyjącego w XIII wieku. W tym obrazie zaintrygowała mnie fajka, gdyż na przełomie XVI i XVII wieku w południowej Ukrainie nie znano tytoniu. Przypuszczam, że Mamaj pali trawkę.

Inna legenda opowiada o grupie Kozaków, którzy znajdowali się w niewoli tureckiej, na statku płynącym gdzieś po Morzu Śródziemnym. Pewnego dnia Kozacy zbuntowali się i zawładnęli statkiem. Uciekając przed Turkami kierowali się na Zachód, aż dotarli do Wysp Karaibskich.

Z tych dwóch historii powstaje inspirująca mieszanka. Mamaj palący haszysz i Kozacy u wybrzeży Ameryki. W efekcie tego, w mojej powieści stworzyłem czarnoskórego kaznodzieję z Jamajki, który nazywa się John Paul Oszczyrko. To bardzo kozackie nazwisko.

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1561

Julia Fiedorczuk

Coś dla lunatyków, zbieraczy osobliwości i kolekcjonerów bestiariuszy. Mit Kresu, który nie jest Końcem. Przemieszczającego się widnokręgu. Zielona Ukraina, oblana oceanem, leżąca gdzieś między Haiti a Bahamami. Kozak Jamajka, nieodrodny syn wysp szczęśliwych, cierpiący na słowiańską melancholię. Przybysz, który pod postacią sowizdrzała szydzi z nas i kusi, żebyśmy wybrali bezlitosną gwiazdę wędrowca. Mit genealogii, inicjacji, zejścia do podziemi.
Andruchowycz czule się obchodzi z naszymi nostalgiami i obsesjami. Jak kiedyś nauczyciel rysunków z Drohobycza, wypisuje bilety do podziemnego zoo, w którym czają się lwy – żółte gamonie, syreny i szkaradnice. Udowadnia, że nic bardziej egzotycznego od Europy Wschodniej. To lektura dla słowianofilów i osób ze wstrętem do miejscowego klimatu. Krótko mówiąc – dla tutejszych. Przeciwko całemu naziemnemu światu. Jedna z najciekawszych książek poetyckich ostatnich lat.

Joanna Wajs

Egzotyczne ptaki i rośliny Jurija Andruchowycza w przekładach Jacka Podsiadły to książka ze wszech miar niepokojąca. Liryka roli, którą często uprawia Andruchowycz, wydaje się nieco zapoznaną formułą poezjowania. Zupełnie niesłusznie. W swoich najlepszych realizacjach ukraiński poeta jest elektryzujący niczym Edgar Lee Masters. Liryczne narracje Andruchowycza, przywołując do świata żywych łotrzykowskie postacie z odległej przeszłości Ukrainy, tworzą rodzaj wehikułu, dzięki któremu czytelnik katapultuje się w przestrzeń aksjologicznych nierozstrzygalników. Ani na moment poezja ta nie wpada w pułapkę doraźnej reprezentacji wybranych biografii. Skupia się raczej na wykazaniu ciągłości “upadku”, który stanowi naszą współczesną kondycję. Andruchowycz jest zakorzeniony w jakimś istotowym “wykorzenieniu”, jest jak trubadur wypadły z kolein własnej pieśni i błądzący gdzieś między “już nie” i “jeszcze nie” nadziei na świat lepszy niż jego literalne przetworzenie. To poezja muzyki infernalnej, podanej w formie jak najbardziej klasycznej. To splot paradoksalny i niebezpieczny. Jak wszytko, co pisze.

Krzysztof Siwczyk

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1558

Agnieszka Kołodyńska: Odbierając Nagrodę Literacką ANGELUS przytoczył Pan słowa swojego przyjaciela, który stwierdził, że Wrocław jest miastem ludzi skłonnych do ryzyka. Czy przyznanie Panu nagrody za powieść Dwanaście kręgów to rzeczywiście ryzykowny krok?

Jurij Andruchowycz: (śmiech) Chodziło mi o komplement pod adresem Wrocławia, bo moim zdaniem to komplement! Tę rozmowę mam głęboko w pamięci, wiąże się ona z moim pierwszym przyjazdem do Wrocławia. To było jakieś cztery czy pięć lat temu. Mojemu przyjacielowi, gdy to mówił, chodziło o sytuację, w jakiej znalazł się Wrocław po wojnie. Punktem wyjścia do tej wypowiedzi byli ludzie, którzy przyjechali do tego miasta. Wchodzili w nowe krajobrazy, domy, mieszkania. Zaczynali wszystko od nowa. Mój przyjaciel uważa, że mieszkają tu ludzie mający wręcz genetyczną umiejętność przyjmowania radykalnych zmian. To tkwi w ludziach, nawet, jeśli jest to drugie, trzecie czy kolejne pokolenie powojennych osadników.

Życzył Pan Wrocławiowi, by stał się prawdziwą stolicą Europy Środkowej. Dużo nam jeszcze do tego brakuje?

Myślę, że jeśli miasto postawiło sobie tak wysoki cel, to musi do niego dążyć, ale nikt oficjalnie nie ogłosi i nie przyzna Wrocławiowi takiego miana, bo tak naprawdę nie wiadomo, czym jest ta Środkowa Europa… To bardzo subiektywna nazwa dla tej części świata.

Do Wrocławia zagląda Pan dość często – a to przy okazji festiwali literackich, a to premier książkowych, czy nagrania płyty z wrocławskim zespołem Karbido. Lubi Pan to miasto?

Przede wszystkim we Wrocławiu mieszka i pracuje mój przyjaciel i polski wydawca Artur Burszta. Tak się przyjęło, że moją prozę wydaje Wydawnictwo “Czarne” Stasiuka, a poezję Biuro Literackie. Właśnie pracujemy nad kolejną książką. Biorę też udział w imprezach literackich takich jak Port Wrocław, myślę, że unikalnej w tej części świata. Mam tu tylu dobrych przyjaciół, którzy proponują mi zawsze nowe i interesujące projekty. To owocuje, choćby wspomnianą współpracą z muzykami z Karbido. Przyjeżdżam tu z wielką przyjemnością. Całego Wrocławia nie znam, raczej jego starą część, zresztą zawsze zatrzymuję się w hotelach na Starym Mieście. Wrocław odbieram jako wybitne, wyjątkowe miasto.

Jest Pan jednym z najbardziej znanych w Polsce ukraińskich pisarzy. Pana prozę znaleźć można nawet w polskich przewodnikach po Ukrainie! Niebawem w programie wycieczek po Stanisławowie znajdzie się Pana dom. Nie ciąży Panu sława flagowego pisarza Ukrainy?

Nie mogę tego zmienić. A jeśli z czymś nic nie można zrobić, to trzeba to jakoś wykorzystać (śmiech). Oczywiście nie mogę być żywym eksponatem miasta Stanisławowa. Nie wychodzę do każdej polskiej wycieczki, nie oprowadzam po mieście. Widzę jednak dobre strony tej sytuacji niezwiązane bezpośrednio z moją obecnością. Dobrze się dzieje, że ludzie są zainteresowani Ukrainą.

Krytycy wciąż się spierają, czy lepszy z Pana prozaik czy poeta. Nie zapytam pana, który gatunek literacki Pan woli. Chciałabym wiedzieć, czy w prozaiku budzi się też czasem happener, którym Pan jest, gdy prezentuje Pan swoją poezję przed publicznością czy na płytach?

Bardzo lubię na głos czytać fragmenty mojej prozy. Najlepiej nadaje się do tego moja powieść Perwersja. Każdy jej rozdział ma inny stylistyczny klucz. Ciekawe jest właśnie to, jak można interpretować tekst głosem. Na Ukrainie ukażą się na dniach trzy płyty kompaktowe z nagranymi moimi powieściami. To część projektu, w którym uczestniczą inni współcześni ukraińscy autorzy. Ich książki czytali profesjonalni aktorzy. Ja moje książki przeczytałem sam – od pierwszej do ostatniej strony, choć początkowo i moje powieści miał czytać aktor. Gdy usłyszała go producentka nagrań od razu stwierdziła, że w moim wykonaniu tekst brzmi zdecydowanie lepiej. Proza musi brzmieć, mieć rytm, wewnętrzne napięcie, by można ją było nie tylko czytać oczami, ale też słuchać. Nie wytyczam granicy: tu kończy się poezja, a tu zaczyna proza. To nie ma znaczenia podczas czytania.

Polski “Newsweek” nazwał Pana “romantycznym wieszczem”. Ponoć uznał Pan to za osobistą porażkę.

Nie zgadzam się z taką oceną! Nie uważam się za postać romantyczną. Ukraina miała już swoich wieszczów w dziewiętnastym wieku, tak jak Polska. To tak jakby ktoś teraz tak nazwał Stasiuka, czy Świetlickiego. Chyba by się obrazili. A wynika to z błędnego stereotypu, według którego Ukraina wciąż znajduje się w romantycznej przeszłości. Chyba dlatego tak negatywnie zareagowałem na to określenie.

Ukraińskie kręgi piekielne: okolice Czartopola, hotel w bezludnych Karpatach na Huculszczyźnie – w nagrodzonych Dwunastu kręgach znajdziemy echa z Manna, z Bruno Schulza. Spotykamy postaci chwilami plugawe, dziwaczne, gangsterskie, ale też naiwne. Tak Pan widzi Ukrainę po odzyskaniu niepodległości, bo chyba jeszcze za wcześnie na podsumowania Pomarańczowej Rewolucji?

Zdecydowanie za wcześnie na takie podsumowania czy interpretacje. Zresztą książkę napisałem parę lat przed Pomarańczową Rewolucją. Jest w niej obraz kraju czasu drugiej kadencji prezydenta Leonida Kuczmy. To przełom lat 90. Wtedy oceniałem Ukrainę pesymistycznie. Te moje impresje, przemyślenia zawarłem w swoich esejach pod znaczącym tytułem Ostatnie terytorium. Eseje to jedna strona tego, co wtedy odczuwałem, jak przeżywałem swój kraj. To są dość fragmentaryczne obserwacje rzeczywistości. Pokazuję część zachodniej Ukrainy, Karpaty. To biedna, zapomniana kraina. Z drugiej strony jest to świat dość kameralny, zamknięty. Przestrzeń – mały domek, pensjonat w górach – i atmosfera rzeczywiście wskazują na paralele z Mannem czy Schulzem.

Najbardziej poruszyły mnie słowa pani Gorbaniewskiej na temat mojej książki: że rozpaczy od śmiechu nie da się w niej oddzielić. Zależy mi na tym, by moje książki miały właśnie taką cechę – rozpacz i śmiech koło siebie. A co do piekła… To jest raczej czyściec. Wolę bardziej optymistyczny wariant, bo czyściec to jest coś, przez co trzeba przejść, by iść dalej.

Karl-Joseph Zumbrunnen, austriacki fotograf, którego oczami patrzymy na powieściową rzeczywistość, bywa zafascynowany Pana krajem, ale bywa też bardzo dosadny. Docenia kulturę, ale zauważa też cuchnące publiczne szalety. Łatwiej Ukraińcom przyjąć krytykę kogoś z zewnątrz, czy może łatwiej krytykować cudzoziemcowi? A może chce Pan powiedzieć, że cudzoziemcowi nie uda się nigdy pojąć Ukrainy?

Postać Zumbrunnena była ciekawym zadaniem, próbą skłonienia czytelnika ukraińskiego, by popatrzył na swój kraj oczami cudzoziemca. Ale to też jest przesłanie dla czytelników z Zachodu. Karl-Joseph Zumbrunnen ma rację w swoich sądach o Ukrainie, ale równocześnie tej racji nie ma. Ma neokolonialne podejście do Ukrainy. Nie rozumie tego kraju, nawet nie zna języka. Mówiąc o nim, żywi się wyłącznie stereotypami. On widzi tylko to, co potrafi zobaczyć. Nie rozumie, ale usiłuje pouczać. Nie jest w stanie wejść w ten świat. Jego głupia śmierć jest rodzajem historycznej zapłaty za kolonializm austro-węgierski. Na Ukrainę trafił szukając swoich habsburskich przodków… Wyznaję koncepcję Michaiła Bachtina – w powieści, w tekście musi być wewnętrzny dialog, musi być polemika, oceny różnych stron, ale autor nie powinien stać po żadnej stronie.

Studiował Pan w Instytucie Literackim im. Maksyma Gorkiego w Moskwie. Nie został sowieckim, ale jak najbardziej europejskim pisarzem. Wydają Pana we Włoszech, Francji, Anglii, Szwecji, na Węgrzech, Słowacji, a także w Rosji i USA. W tej chwili jest Pan w Szwajcarii… Te studia przydały się przede wszystkim do napisania Moskowiady, bo jakie nauki miał z nich wynieść uformowany już autor?

Teraz, gdy patrzę z dalszej perspektywy, to najważniejszym owocem tego pobytu była właśnie Moskowiada. Kiedyś nie było takich możliwości dla pisarzy jak dziś. Na dwuletnie stypendium do Moskwy można było wyjechać będąc w stowarzyszeniu pisarzy. Nie brałem nauk w Instytucie serio. Raczej to był czas dla mnie, mogłem dużo pisać mając środki na życie. Wtedy powstała moja pierwsza powieść Rekreacje, bardzo dużo wierszy. Do domu wróciłem 40 dni przed upadkiem ZSRR. Gdybym został dłużej byłbym świadkiem historycznego puczu…

Instytut za czasów sowieckich był azylem, miejscem, gdzie znajdowali pracę ludzie z kręgów dysydenckich. Mogli tu uczyć, prowadzić badania naukowe. Nawet w najtrudniejszych ideologicznie czasach Instytut był dość liberalny. Paradoksalnie w czasach późnego Gorbaczowa stał się bardzo konserwatywny. Gdy przebywałem w Moskwie, odbierałem ją jak stolicę obcego kraju, którego nienawidziłem, stolicę obcej kultury. Mój kraj wtedy nie był niepodległy. To podkreślanie obcości było różnie odbierane, ale żadnego razu w mordę za to nie dostałem (śmiech).

Natalia Gorbaniewska wręczając Panu nagrodę podkreśliła znaczenie roku 1937, roku śmierci poety Bohdana Ihora Antonycza, którego postać pełni ważną rolę w Pana powieści. W tamtym roku Stalin rozprawił się ostatecznie z inteligencją. Współcześni ukraińscy pisarze wracają do źródeł przedsowieckiej, ukraińskiej literatury?

Więź z tą datą jest rzeczywiście symboliczna, bo Antonycz nie był nigdy obywatelem sowieckim. Jako polski obywatel nie ulegał też sowietyzacji. Nie wiadomo, jak by się zachował w 1939 roku, nie wiadomo, kim by był po wojnie… Te daty się zbiegają, dla Natalii Gorbaniewskiej rok 1937 to czystki stalinowskie, ostatnia przedwojenna wielka akcja wyniszczenia nie tylko inteligencji. Antonycza trzeba jednak rozpatrywać poza kontekstem sowieckiej literatury. Znał i czytał to, co się ukazywało na Ukrainie, orientował się w nowych nurtach – futuryzmie, neoklasycyzmie. Jego twórczość nie była znana, wręcz była zakazana na sowieckiej Ukrainie. Współcześni pisarze nie wracają do ukraińskiej literatury, ale ją odkrywają. To się staje aktualnym zjawiskiem, które przyszło na fali lat 80. i 90. W twórczości pisarzy ukraińskich lat 20. współcześni autorzy odnajdują wiele dla siebie.

Czym dla Ukrainy jest Huculszczyzna – skansenem czy mityczną krainą, w której tak jak bohaterowie Dwunastu kręgów można szukać sensu egzystencji lub zgłębiać tajemnice przemijania? W polskiej świadomości funkcjonuje jako utracony huculski raj, przedmiot zainteresowania międzywojennych artystów.

Trudno powiedzieć. To jest coś więcej niż moda, wędrówki po Karpatach. Mówimy o artystach, bo tylko ta znikoma część społeczeństwa interesuje się Huculszczyzną. Nie kojarzy się ona już z rajem, z mitem. To najbiedniejsza część Ukrainy. Mężczyźni, by utrzymać rodziny, wyjeżdżają stamtąd w poszukiwaniu pracy. Panuje tu nędza, pijaństwo, rodzą się chore, upośledzone dzieci. Tamtejsza ludność wymiera. Trudno ratować ten kontynent. Wierzę, że Huculi są jednak zdolni stawić czoło tej entropii… Jeżeli zapyta się o Huculszczyznę Ukraińców, to ich pierwsze skojarzenia będą właśnie negatywne. Świadomie wybrałem to miejsce. Pisarz musi pokazywać ekstrema. A tu mit jednoczy się z nędzą i brudem.

Wie już Pan co zrobić z nagrodą? Po gali, na której wręczono Panu wyróżnienie, w emocjach, nie miał Pan głowy, na zastanawianie się nad tym.

Dostałem od znajomego maila, w którym poinformował mnie, o tym, że jedna z wrocławskich gazet wyliczyła, iż dzięki tej nagrodzie mogę spokojnie żyć 208 lat na Ukrainie (śmiech). Wyliczyli to przyjmując, że średnia pensja w moim kraju wynosi 20 dolarów miesięcznie. Niestety te czasy dawno już minęły. Według najnowszych danych pieniędzy starczy mi tylko na 21 lat życia. Mówiąc poważnie, dzięki tej nagrodzie będę mógł spokojnie pracować nad kolejnymi tekstami, by zdobyć następne nagrody (śmiech).

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1327

Jurij Andruchowycz: No to zacznę od tej “łatki”. Właściwie masz rację – denerwuje. Bo jednak ciągle nie wiem, co ona znaczy. Czasami sięgałem po jakieś źródła, ale znalazłem takie sprzeczne ze sobą definicje, opisy lub charakterystyki, że odmówiłem postmodernizmowi istnienia. A oprócz tego w wewnętrznej ukraińskiej dyskusji “postmodernizm” został jakoś tak stanowczo przyklejony właśnie do mnie (przez tych krytyków, którzy mnie z różnych powodów atakowali), że ja zacząłem nie lubić tego “postmodernizmu” po prostu instynktownie – na poziomie chyba refleksu.

To jedna historia, a teraz inna: nie wiem, po co jest opowiadanie. Żeby powiedzieć – no tak, i takie rzeczy się zdarzają w tym życiu? Kiedyś może zacznę sam pisać opowiadania – może wtedy się dowiem, po co ten gatunek istnieje tak naprawdę. Inna sprawa – powieść. Właściwie, to po polsku źle się nazywa. U nas “povist” – to jakiś taki średni gatunek pomiędzy opowiadaniem a tym co u was się nazywa “powieścią”, bo to, co u was się nazywa “powieścią” – u nas nazywa się “roman”. A “roman” – to przecież kosmos! I kosmosu nie da się stworzyć bez dygresji, zboczeń i “różnych szlaków”. No i bez całkowitej wolności, bez tej “swobodnej nawigacji”.

Teraz o czytelniczych strachach. Dostałem właśnie wiadomość, że “Dwanaście kręgów” właśnie trafiło w Niemczech do “Besten-Liste”, do pierwszej dziesiątki na 6 miejsce, przy czym ocenia się je (bo oni tam maja różne kategorie ciężkości w tej “Besten-Liste”) jako “utwór średniej ciężkości czytania”. Wśród twórców tej kategorii widać też Nabokowa, Rushdiego lub Marqueza. I to mnie raczej uspokaja – więc nie boję się, że czytelnik nie da rady. Zresztą najlepsi moi czytelnicy zawsze czytają moje książki nie jeden raz, wracają do nich, czytają wiele razy jakieś pewne kawałki. Ale w jakimś ostatecznym sensie i tak “nie dają sobie rady”. Bo powieść – jeśli jest udana, musi zawierać w sobie tajemnicę, zostać “rzeczą w sobie”, mieć – powiedzmy – swój “stopień skomplikowania”, wobec którego już nawet ja, autor, też “nie daję rady”. Ale to już problemy interpretacji.

Kiedy kilka lat temu pierwszy raz widziałam twój charyzmatyczny występ, dowiedziałam się, że ten happenerski temperament stale objawiał się w poetyckiej, legendarnej i szalonej grupie “Bu-Ba-Bu”. Teraz, mimo odważnej, “awangardowej” literatury zaczynasz być postrzegany niemal jako klasyk (!). Oczywiście w sensie natężenia sławy i uznania. Kiedy jadąc do Lwowa otworzyłam polski przewodnik – natknęłam się na twój tekst. Nie sposób pisać o współczesnej literaturze ukraińskiej nie odwołując się do twojej. Jak się czujesz jako bezwzględny guru najmłodszych, jako punkt orientacyjny na mapach?

Wydawcy tego przewodnika mogliby chociaż zawiadomić mnie o tej publikacji, pierwszy raz o niej słyszę. Okej, może się po tym naszym wywiadzie zgłoszą:-)

Wcale tak nie jest, że jestem “guru najmłodszych” lub “klasyk”. Właściwie od polowy lat 90-tych doznaję raczej czegoś przeciwnego – ciągłych ataków, zwłaszcza ze strony “najmłodszych”, że ja już dawno się wyczerpałem, że się degraduję, że zmarłem, że wszystko co robię – to wyłącznie porażki i każda następna książka – to jeszcze większa hańba. Ja rozumiem, że to jest w zasadzie “specjalny rodzaj miłości”, o którym również myślał mój bohater Artur Pepa. Ale z drugiej strony czuję się czasami – i dosyć często – po prostu nieszczęśnie. Więc nie mam raczej tego problemu, o który pytasz. Czuję się bardzo niepewnie i dlatego cały czas szarpię się – ryzykuję tekstami lub występami. Chcę im jednak w końcu dopierdolić!

Jurij, jesteś w Polsce bardziej znany niż niejeden znany polski pisarz. Właściwie to śmiało można stwierdzić, że Polacy po prostu rzucili się na ciebie całkiem wygłodzeni. Co sądzisz o odbiorze twoich książek w Polsce? Czy sądzisz, że krytyka sobie z nimi poradziła? Weszła na słuszne tropy, czy raczej błądzi opłotkami? Co jest fajnego w Polsce (no powiedz nam coś miłego), że tak często tu przyjeżdżasz (mam nadzieje, ze nie odpowiesz po prostu “Stasiuk” ).

Ach, wydaje mi się, że jakoś z tym polskim entuzjazmem jednak przesadzasz:-). Ja w każdym razie nie czuję tego, ze jestem w Polsce jakoś tam specjalnie ceniony. Przecież jak przychodzi do mnie na spotkanie autorskie jakieś 20 osób (w Ukrainie czasami 600), to trudno uwierzyć w to “wygłodzenie”. Owszem, to jest kraj, w którym mam (po moim rodzinnym drugi) najwięcej wydanych książek. Ale jeśli wziąć pod uwagę ich nakłady albo – jeszcze lepiej – to, jak się sprzedają, to wcale nie wygląda to bardzo optymistycznie. U nas o takich zjawiskach mówi się sarkastycznie “szeroka popularność w wąskim gronie”.

O krytyce: to, że jest lepsza od ukraińskiej – bez wątpienia. Nie myślę o krytyce wobec mojej twórczości, ale że zasadniczo jest lepsza, na o wiele wyższym poziomie. Więc jest mi miło, jak czytam coś o sobie w polskiej krytyce, zwłaszcza że raczej nie mam tu takich nienawistników, jak na Ukrainie, wręcz odwrotnie – wszyscy piszą o mnie z uprzejmością, prawdopodobnie też dlatego, że jednak jestem tu gościem, “przedstawicielem sąsiedniego kraju”. Ale mam tutaj tyle przyjaciół, że już nie mogę nie przyjeżdżać – chociażby dlatego, że chcę się z nimi spotykać, pić i gadać. Więc to jest dla mnie największa zaleta Polski – że tu jest o wiele więcej takich ludzi, z którymi dobrze się pije i gada.

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_0915

Justyna Sobolewska: Po pomarańczowej rewolucji każdy wydawca w Polsce chciałby wydawać pisarzy ukraińskich. Na Zachodzie jest podobnie?

Jurij Andruchowycz: Teraz ta fala doszła do Niemiec. Na targach w Lipsku odnieśliśmy nawet sukces z młodym pisarzem, z taką naszą Masłowską – Lubko Dereszem i jego książką “Kult” , którą napisał w wieku 17 lat. W tym roku ukażą się tam również książki Serhija Żadana, Tarasa Prochaśki i książka Mykoły Riabczuka, pisana specjalnie dla Niemców, pod tytułem “Wyjaśnij mi Ukrainę”. Moja nowa powieść “Dwanaście kręgów” ukazała się w Niemczech niemal równocześnie z polską edycją i od razu wskoczyła na 6 miejsce listy bestsellerów. Wszyscy pisarze ukraińscy przechodzą przez sprawdzian w Polsce – tu jest czyściec literatury ukraińskiej. Nie tylko wychodzą ich książki, ale oni sami tu przyjeżdżają, jak Żadan, na stypendia.

Prawdopodobnie w czasach sowieckich wielu z nich przez język polski poznawało literaturę światową?

Nie tylko literaturę. Ja się wychowałem na Polskim Radiu, u mnie słuchało się Jedynki. Niektórzy znali niemal na pamięć “W Jezioranach” czy “Matysiaków”, ja raczej szukałem muzyki, polskiej i zachodniej, która u nas była niedostępna.

A polska poezja miała na pana wpływ?

Nie pisałem wierszy przez osiem lat. Po tej przerwie zacząłem pisać zupełnie inaczej, i to właśnie za sprawą polskiej literatury. Wszystko zaczęlo się od tego, że pod koniec lat 90. zacząłem czytać młodą polską poezję, tłumaczyłem Marcina Świetlickiego, Jacka Podsiadłę, Darka Foksa, Andrzeja Stasiuka i to zostawiło ślad. Nowy tom “Piosenki dla martwego koguta” nosi też ślady wpływów amerykańskich. Mniej więcej w tym czasie zacząłem pracować nad ukraińską antologią amerykańskiej poezji lat 50. i 60. Spędziłem 10 miesięcy na stypendium w Stanach. Moje własne wiersze powstawały jako dialog z Amerykanami, których tłumaczyłem. A do poezji amerykańskiej dotarłem też przez Polskę. Zaczęło się od słynnego niebieskiego zeszytu “Literatury na Świecie” z tłumaczeniami poetów szkoły nowojorskiej: Franka O’Hary i Johna Ashbery’ego. Dostałem go od Piotra Sommera. Najpierw miałem wrażenie, że taka poezja jest mi całkowicie obca. Ale z każdą następną lekturą – stawała się coraz bliższa, zacząłem jej nawet żarliwie bronić. Moja antologia miała być ostateczną próbą czytania tej tradycji po swojemu.

W “Dwunastu kręgach” przywołuje pan natomiast ważnego dla siebie poetę – ukraińskiego Antonycza.

I nawet wybuchł z tego powodu mały skandal. Zarzucano mi, że popełniłem bluźnierstwo, że zdradziłem wspólnotę, napisawszy w taki sposób o wieszczu. Że wykpiwając go – robię sobie reklamę. Antonycz w realnym życiu był postacią nieciekawą. Nieśmiały, zamknięty, nietowarzyski. Młodo zmarł, jeszcze przed wojną, ale zmienił obraz ukraińskiej poezji. W tekstach zaś jest niesamowicie odważny, jak Lorca czy Appolinaire. Tęskniłem więc za innym Antonyczem. Kiedy miałem 16 lat, zachwyciłem się jego poezją. Krytycy po ukazaniu się mojego pierwszego tomu wierszy znaleźli powinowactwa między nami, a w ostatniej powieści próbowałem stworzyć legendę jego życia. Skończyło się to zakazem sprzedawania tej książki w jednej głównych lwowskich księgarni. Żeby było zabawniej, w ciągu 5 lat właścicielka pytała mnie nieustannie: “Panie Juriju, kiedy będzie nowa powieść? Pan jest naszym ulubionym autorem!”. A kiedy w końcu ją wydałem, usłyszałem: “Antyukraińskich książek tu nie chcemy”.

W nowej powieści dosyć gorzko, z rozczarowaniem pokazuje pan Ukrainę końca lat 90. Rządzą tam podejrzani biznesmeni i “karki” w skórach.

Pisałem “Dwanaście kręgów” w czasie drugiej kadencji Kuczmy, w 2001 roku. Wtedy, gdy kraj tracił już ostatnią nadzieję. Zaczynałem pisać w Ameryce, ale nie miałem spokoju, bo zaczęły się protesty związane ze śmiercią Grigorija Gongadze. Miałem wtedy ogromną nadzieję, że te protesty coś zmienią – może nadszedł czas, obalą Kuczmę i zacznie się normalność, ale niestety, tak się nie stało. Byłem w coraz większym konflikcie z własnym krajem, starałem się usilnie urządzić swoje życie w taki sposób, żeby jak najmniej zależeć od państwa ukraińskiego. To się nie udawało. I gdy wróciłem w czerwcu 2001, pomyślałem, że chyba trzeba będzie się pogodzić z tą beznadzieją. Inaczej nic już nie napiszę. Żółć mnie zaleje. Wtedy w Ameryce zarzuciłem pisanie tej powieści, bo nie chciałem, żeby przenikło do niej moje napięcie związane z sytuacją polityczną. Nie chciałem zejść do poziomu pamfletu. Co ciekawe, w kraju generalnie poprawiło się życie od strony materialnej. Jak zauważa bohater “Dwunastu kręgów” – pojawiło się w końcu dobre piwo. Z drugiej strony w życiu publicznym zaczął dominować bandycki typ, przedsiębiorcy i biznesmeni chcieli koniecznie mieć taki wizerunek. Zupełnym fenomenem była więc porażka Janukowycza, bo wydawało się, że ten smak do bandytyzmu już dostatecznie opanował społeczeństwo. Ale okazało się inaczej. I to był cud. To, że tak masowo, ludzie wystąpili przeciwko temu, żeby bandyta był prezydentem. Ten styl: skórzane kurtki, dresy, jak widać już społeczeństwu obrzydł.

W czasie rewolucji mógł pan znowu czuć wspólnotę!

Poczułem się szczęśliwy i dumny. Dla mnie niespodzianką było to, że taka duża część rosyjskojęzycznej Ukrainy wystąpiła po stronie Juszczenki. To potwierdziło wizje ekspertów zachodnich, którzy mówili, że tworzy się nowy typ narodowości ukraińskiej, niezależnej od języka. Spora część kraju będzie posługiwać się rosyjskim i będzie się czuć się Ukraińcami. Kiedy byłem w czasie wyborów w rosyjskojęzycznym Charkowie, gdzie Juszczenko dostał 30 procent, widziałem, że całe miasto było przystrojone na pomarańczowo. Bo młodzi byli za Juszczenką. Pomyślałem wtedy, że Ukrainy nic już nie dzieli. Kiedy promowałem płytę “Andruchoid” [nagraną z polskim zespołem Mikołaja Trzaski - przyp. red.] w Dniepropietrowsku, przyjaciele opowiadali mi, że w pierwszym dniu manifestacji po sfałszowanych wyborach wydano rozkaz, żeby od samego rana zamknąć od wewnątrz akademiki. Na co studenci, w 95 procentach rosyjskojęzyczni, masowo skakali z okien. Ze wzruszeniem widziałem podczas wydarzeń na Majdanie, jak jedni drugim rzucali się w objęcia. W dodatku często rosyjskojęzyczni przejmowali słowa ukraińskie: usłyszałem nagle: “Pieredawajtie kanapki”. Po rosyjsku nie istnieje słowo “kanapka”, nie używa się też słowa “pomarańczowy” jest “oranżowyj”. Nikt tak nie mówił, no, może w Moskwie. Karnawał na Majdanie trwał 17 dni.

Ten karnawał wyglądał jak wyjęty z pana książek, jak by go wymyśliła grupa Bu-ba-bu. To była rewolucja z ducha literatury?

Mówiło się rzeczywiście, że na początku lat 90. była mała rewolucja, w sztuce, a potem nastąpiła wielka, narodowa. I wielu z tych młodych ludzi na Majdanie to moi czytelnicy, miałem więc też swój mały wkład w rewolucję. Zresztą oprócz mnie wszyscy najciekawsi pisarze ukraińscy byli na miejscu. Nie wiem, czy z tego powstanie literatura, czy ktoś opisze te wydarzenia w powieści. Już w dniach rewolucji powstawało za to sporo grafomanii. Liczyłbym raczej na jakieś ciekawe dzienniki.

W “Dwunastu kręgach” wraca pan do “Rekreacji”, do pierwszej powieści. Czy to znaczy, że zamyka się jakiś okres, że żegna pan styl i ducha karnawału? Teraz będzie już poważnie?

Nie, ja po prostu lubię się powtarzać. Jeden z naszych krytyków napisał, że nie ma u nas innego autora, który tak chętnie sam siebie cytuje. On pisze o autorze-narcyzie. Zgadzam się z tym, jestem narcyzem. Oprócz tego piszę dla idealnego czytelnika, który tak samo zna moją twórczość jak ja sam. I wszystko rozpozna. Prowadzę z nim cały czas grę. Tacy ludzie zresztą istnieją rzeczywiście. A poza tym przez całe życie piszę jedną książkę, jeden tekst. W “Rekreacjach” wymyśliłem miasteczko, którego brakuje mi w Karpatach – Czortopole. Pisząc “Dwanaście kręgów” szukałem strefy, też w okolicy Czortopola, w której można by komunikować się z umarłymi. Kiedy zdarza się, że tracimy kogoś bliskiego, rozpacz zaczyna się od tego, że to już na zawsze. Religie dają nam nadzieję spotkania w wieczności, ale dla mnie to było niewystarczające. Chodzi o to, żeby jeszcze tutaj, na ziemi, móc się jakoś spotkać. O tym pisze Rilke, według niego możliwość współistnienia żywych z martwymi jest właśnie pełnią bycia. A Antonycz z kolei wymyślił karczmę na księżycu, gdzie żywi, tacy choćby lunatycy, mogą napić się wódki z kimś zmarłym. Takie miejsce jest bardzo potrzebne, nie sądzi pani?

Tekst po raz pierwszy ukazał się w tygodniku “Przekrój”.

Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_0963

Miałem przepiękną zdolność (czy może wrodzoną
wadę): dwa gołębięta w jamie czaszki.
Zaglądali mi w gardło od krzyku czerwone
doktorowie, wróżbici i pomniejsi znawcy.

Jakże szczyciłem się wami, me skrzydlate skrzaty,
zręczni dręczyciele z dawnych malowideł!
Tarły o mnie skrzydłami, gruchały całe lato,
zakładając mi w czaszce miasteczko Gruchlida.

Jesienią spadł z nieba prestidigitator.
Wszawym stetoskopem słuchał, jak tam drżały.
Pół miasta zleciało, by gapić się na to.
Wtedy wyjaśniłem: “Polecieć by chciały”.

Wylatywały z głowy przez ranę w ciemieniu
lub me trzecie oko (nie zamkniesz go nijak).
A ten pies parszywy browninga z kieszeni
wziął i jedną kulą oba pozabijał…

Całkiem się uspokoiłem, zamknąłem się w sobie,
grzeczny, bez odchyłów, wróciło mi zdrowie.
Nie dlatego, że zabite me pociechy obie,
ale że ich jajko cieplutkie mam w głowie.

Pani Kapitanowa

Kapitańska wdowa miała w zakamarkach
kuchni białe myszki chowane pokątnie,
miała też zwanego Michelem kanarka
i chustki trójkątne.

Przy tym nikt nie wiedział, gdzie bywa do rana,
w jakich katakumbach dotrzymuje postów?
Szlomo Fiszer czasem dawał jej banana
lub inne warzywo, lub figę po prostu.
(A, jeszcze najstarszy syn Andruchowycza
chleba do tych warzyw jej użyczał).

rólowa zaułków chodząca w łachmanach,
kapuściana głowa w nenufarach chustek.
A ten jej kapitan – co to za ananas?
Pewnie umarł młodo, a życie miał puste?

Dlatego klękała przenajczystsza wdowa
przed ołtarzem studni, modląc się bezwiednie,
żeby głębinowa i święcona woda
zmyła z niej te święta oraz dni powszednie.

Na roślinnych rusztach płotów zwykła mościć
płótna swoich chust w desenie rozmaite
i publicznie suszyć herby samotności,
niedorzeczna jak przeżytek.

A gdy jej nie stało – zwiądł i cały Rynek,
tylko piach arabski zmiótł ślady jej wzruszeń.
Odleciała, jak mówią, na skrzydłach chuścinek.
Mówią też, że porwali ją sanitariusze.

Kolacja połykacza mieczy

ma w sobie coś z rzeźnika a może z samuraja
jego noże stanowią potpourri dla jazzmanów
usta otwarte jak wrota wszystko się tam dostraja
ważne by wargi rozciągnąć a potem po podniebieniu

dwanaście niezwykle ostrych dań
noże sztylety finki
gimnastyka języka policzków zębów tchawicy
bo szabla nade wszystko popatrzcie ukrainki
dla takiego kozaka szabla to gwiezdna granica

ona promieniem co wkracza w jego ofiarne ciało
połykaj połykaj połykaj ją kiedy jeśli nie teraz
precz powietrze od płuc i serce w dół zjechało
on bardziej pusty niż duch i czujniejszy od sapera

ona znika w nim cała trafiwszy na jelito
wrzeszczymy dawaj dawaj przerażaj nas swą grą
przez nasze krzyki banzai zabawę pospolitą
i niedorzeczną czuje ból i ocieka krwią

patrzyliśmy na to wszystko wołaliśmy bis i brawo
jak w cyrku albo na zjeździe zresztą te sprawy na bok
jak w kinie gdzie bohater filmu ginie za sprawę
aż róża krwi wykwitnie przez gardło i przez żabot

[Swój ślad wiosna kładła]

Swój ślad wiosna kładła, gdzie tylko się da:
źdźbła traw na frontonach, ulewy, suchoty
i ciepły bruk ulic. Zdawała się zła.
Błąkały się czołgi i resztki piechoty
wracały nach Osten. Czereśnią kwitł sad,
i piersi spod taśm z nabojami, spod luf
za epopejami wzdychały już znów.

Świątynię spisali – od naw aż do wież,
lecz pozostawili, by stała na placu,
zabiwszy deskami jej drzwi wzdłuż i wszerz,
wynieśli marmury, relikwie i tace,
i złoto kielichów, i jedwab szat też -
i skrzydła, i wino, korony we krwi,
i mumię hrabiego w zsuniętej na brwi
futrzance z kłem pióra, prawicę watażki,
monstrancje, nimb świętej i ptaszki z jej czaszki,
narządy nierządnic i knigi, i figi
liść z antykwarycznego łona Jadwigi,
i miecze olbrzymie, pielgrzymich serc pęk -
to całe zło, złom prozachodniej zgnilizny
do aut swych wrzucali jak ciało mężczyzny
do pierdla lub pieca.

W czas umilkł wasz dźwięk,
by znów się odezwać, ochrypłe organy,
bo choć rozebrano was na tysiąc rur,
wnet was przykładały do ust jak do rany
te dusze najmniejsze, te dzieci z nor, z dziur,
z tych jaskiń, gdzie kamień i plusz już zetlały,
i z dna, de profundis, wróciłyście wszystkie
pocięte na trąbki, piszczałki i gwizdki,
i teraz znów grzmicie znad katusz i kałuż,
z miejskiego podziemia, gdzie noc i suchoty,
gdzie wiosna okryła zielenią traw dom.
Dopóty te mury, te rury, ten dotyk,
dopóki pieszczoty, zgnilizna, plusz, złom.

Do pani Barbary L.

Portret trumienny mieszczanki Barbary Langysz (XVII w.)
przechowywany jest w lwowskim muzeum historycznym.

Ciebie – ciepłą, pogodną, z brokatów i jedwabi,
łagodną, wielkooką, chcę z nocy wywabić.
Spala mnie dokuczliwe pragnienie jedyne:
jechać do ciebie pociągiem ponad dwie godziny.

Potem mnie wyniszcza pożądanie owo:
z miłości i tęsknoty donośnie bym krzyczał
- “Wypłyń z muzealnej ciemnicy, królowo!” -
w środku miasta, o północy, z lwem za towarzysza.

(Lew ryczałby ze mną).
I kiedy znienacka
zjawiłabyś się na krzyk mój – niby na portrecie,
zagrzmiałaby mi w sercu muzyka wariacka
i ogarnęłoby mnie pożądanie trzecie:

upaść na kolana, jak buhaj wśród juchy,
błagać jak werbujący do sekty duszpasterz:
“Pójdźmy pić powietrze. Tu co krok eunuchy.
Kocham twoje ręce, oczy wyłupiaste,

suknię, stanik, kaftanik, koszulę, zapaskę,
a także twe pończochy i trzewiki.
Kocham twojego ciała wielkanocną paskę,
twoje łokcie i fałdy – a wszystko na wieki!”

Schylałbym się nisko, szeptałbym na ucho,
całowałbym ślady twoich stóp, Barbaro,
skraj twoich koronek, durna mieszczucho,
latawico z Rynku, głucha poczwaro!

Przekład Jacek Podsiadło
Джерело: http://www.biuroliterackie.pl/przystan/czytaj.php?site=100&co=txt_1552

Артура Пепу чуть ли не силой выдернуло из его сновидений, ему хотелось оставаться там подольше, довести дело до завершения, хоть какого-нибудь, но грохот, устроенный Ромой Вороныч в ванной (лавины сброшенных в раковину умывальника косметических безделиц вкупе со всяческими флаконами и аэрозолями), решительно прервал его блуждания в потусторонье. Теперь он лежал вверх лицом на своей половине двуспальной кровати, рядом с нетронутой полосой отчуждения между собственной территорией и жениной, и печально реконструировал в себе только что пережитое. Артур Пепа любил это меланхолическое утреннее обследование собственных сновидений.

На сей раз полночи он истратил на то, что все снимал и никак не мог толком снять какую-то с размытой внешностью девицу, скорей всего студентку. Поистине, это был один из скучнейших снов из тех, что случались в его жизни. Ему припомнилось, что в какой-то большей компании она вдруг бросила на него вполне красноречивый взгляд (в принципе, как он теперь понимал, ничего там не было, кроме обезьяньего любопытства) – но этого хватило, чтобы он, старый осел, вознамерился ее колупнуть. Потом они несколько часов о чем-то говорили, уединившись в одной из дальних комнат, при этом он очень удивлялся собственной простоватой изобретательности, когда всякий раз умудрялся выводить их беседу из безнадежного тупика, отыскивая какой-нибудь последний шанс для ее продолжения. К тому же они беспрерывно курили всякое говно, и Пепа, слегка побаиваясь, думал о неизбежном приближении первых поцелуев. Студентка, как нарочно, оказалась довольно неосведомленной, она, правда, что-то такое слыхала о своем собеседнике как об интересном человеке, но очень слабо представляла себе, чем он вообще занимается, поэтому больше рассказывала о собственной жизни – о родителях, братьях и сестрах, и еще каких-то родичах из Пйотркова Трибунальского в Польше, да о какой-то Багире, которая привела враз четырех котят, и сколько у нее подруг, и кто из них настоящие, а кто только делает вид, будто они ей подруги, потому что в действительности это такие сучки (тут она раз десять, будто ее заело, с напором повторила «сучки, сучки, сучки»), но, в конце концов, перескочила на то, как все они ежедневно ходят на пары (при том сообщила расписание занятий в полном объеме с понедельника по пятницу, особенно запомнилась латентная цикломеханика в четверг) и как списывают друг у друга конспекты, прогуливают семинары, посещают кружок аэробики, потому что тренер по плаванию пристает, далее было о том, как им живется в общежитии, как они заклеили на зиму окна – и даже в общем умывальнике, причем в умывальнике большая половина раковин разбита, а также, как они готовят себе макароны по-флотски и ходят этажом ниже смотреть «Большую стирку». Отвечая что-то совершенно невпопад на ее вопрос о том, чем закончилась вчерашняя серия «Бандитского Петербурга», которую она пропустила из-за (внимание – сон!) метеоритной бури, он ловко перевел беседу на ее колготки, выслушав попутно историю о каком-то Славике с базара, который посоветовал ей носить на размер меньше. Имелись в виду, конечно, джинсы, в которые, несмотря на глухое разочарование Артура, неизвестно когда и как успела превратиться ее короткая юбчонка с разрезом. Потом настал черед преподавателей – и все они промаршировали, как по авансцене, перед деланно заинтересованным взглядом Артура, какие-то абсолютно лишенные харизмы пани и панове, что-то около двадцати фигур, каждую из которых студентка описала в деталях и не без ехидства («А Яков Маркович, химик, вечно портит воздух!» – радостно завершила она). Пользуясь неожиданной говорливостью девицы, Артур Пепа тем временем обдумывал свои дальнейшие шаги, памятуя о необходимости подобрать ключ, чтобы закрыться изнутри и, наконец, перейти к конкретным любовным действиям. Поэтому пока девушка, продолжая методично сбрасывать его ладонь cо своих коленей (джинсов на ней уже не было), рассказывала о нависшей над ней перспективе незачета по таксонометрии, он успел рассмотреть внимательно, что и где тут находится, и в результате решил, что еханый ключ должен быть не иначе как в унитазе, вмонтированном прямо в паркетный пол посреди комнаты – и ключ действительно оказался там, поэтому, вытерев его как следует бумажной салфеткой Tempo, он, как-бы беззаботно пританцовывая, приблизился к двери и успел запереть ее на два замка как раз в тот миг, когда неведомый лосяра принялся колотить в нее с противоположной стороны, вероятно, рогами. Девушка тем временем села на унитаз и вполне откровенно прожурчала свое пи-пи, как она сама это назвала, чего оказалось достаточным для того, чтобы лосяра за дверью угомонился и заглох. Потом Артур Пепа сказал ей, что он ее очень любит, но девушка лишь отрицательно качала головой и запрещала ему касаться даже груди, вместе с тем позволяя держать себя за руку.

Пришлось убеждать ее еще активнее, и он обнаружил в себе просто фантастические ресурсы любовной лексики (все эти куртуазные каскады так и остались там, во сне, хотя он помнил, что там был высший пилотаж), он говорил, что ждал ее всю свою жизнь, что он вообще однолюб, но однажды в жизни случается чудо, и сегодня оно случилось, и ему для полного счастья достаточно знать, что она где-то тут, рядом (самое смешное, что в этих порывах он как-то даже назвал ее ласточкой, от чего, проснувшись, почувствовал особенный стыд), при этом он обцеловывал ей руки и плечи, возбуждаясь все сильнее, он должно быть весь светился изнутри любовью и нежностью, и наконец она кокетливо сказала свое «ну хорошо, сегодня я тебе поверю», после чего улеглась перед ним на живот, уже совершенно голая. И тогда, попытавшись войти в нее сзади, Артур Пепа понял, что на самом деле ему не так уж и хочется, глупее всего было то, что на все это истрачено столько времени и усилий, а теперь оставалось разве что извиниться за беспокойство – и в ту минуту, когда последняя надежда на хоть какую-нибудь эрекцию махнула прощально рукой, за дверью снова стали бешено грохотать, на этот раз всяческими флаконами и аэрозолями, и под шум воды, пущенной в ванну его женой изо всех имевшихся там кранов, Артур Пепа разлепил глаза.

Вот так и лежал он теперь навзничь, раздумывая, можно ли такое сновидение считать эротическим, не является ли оно еще одним свидетельством уходящего времени, утекания жизни и – самое главное – не предвещает ли чего-то очень недоброго.

«Какой дурень, дурень, Боже, какой дурень!» – думала свое пани Рома. «Какой дурень, дурень, дурень», – не переставала думать она, садясь в свеженаполненною акриловую ванну причудливой формы.

Вода показалась ей слишком горячей, и она открутила холодный кран, одновременно думая о двух вещах: что вода горячая и что он дурень. К тому же он так быстро стареет, что это похоже на стихийное бедствие. И если бы все эти дуры, которых он, этот дурень, пытается соблазнить/которые пытаются соблазнить его, если бы все эти дурочки могли знать, как он стал слаб, бездарен и неинтересен и насколько он к этому охладел! Неужто точно так же выпрашивали бы у него автографы?

Да он просто дурень и больше никто, подытожила она, блаженно вытягиваясь в ванне.

Ей нравилось омывать этой зеленоватой, чуть пенистой водой свои довольно широкие, плавно округленные плечи. Плечи числились среди ее выдающихся достоинств. «Мне надо бы носить вечерние платья с открытыми плечами», – подумала она и представила себя в девятнадцатом веке. Мимо нее, тяжело дыша и потея, протиснулся сквозь толпу каких-то подлых аристократов Оноре де Бальзак. Довольно красноречиво при этом взглянув на ее декольте. «А бальзаковский возраст – это сколько?» – подумалось ей. То есть со скольких лет это начинается, уточнила она, открыв глаза. В каком возрасте моя кожа начала цвести по весне? Хорошо, что у меня впереди еще несколько весен.

Хорошо, что можно вот так лежать в этой зеленой весенней воде. И главное – сколько угодно – горячей и холодной. Это вам не Львов. Тут вам не по часам. Здесь вам всегда. Эти миллионеры могут все. Интересно, когда он к нам выйдет? И как он может выглядеть? Наверно, что-то такое лысое, с большим брюхом и узенькими щелками вместо глаз. Полтора метра ростом. Складки на затылке и т. д. Они обычно бывшие спортсмены, борцы. Трудно представить себя в постели с борцом. Вечно на лопатках. Разве что с борцом за независимость, сострила она.

«Вот – мое тело», – подумала она, привстав в ванне и сосредоточенно намыливаясь.

«Почему мое тело именно мое? – предалась она любимым софизмам. – Это так странно: думать о своем я, что такое я, почему я это я. В этом что-то кроется, от нас упрятана какая-то главная мысль. Это тело могло быть чьим-то. Почему оно мое?»

Ее тело с годами набрало немного веса, но не чересчур. Она все еще оставалась привлекательной – тут уж вне всяких сомнений, это покрытое легкой паволокой пара зеркало напротив не позволяло солгать (на самом деле зеркало, как и большая часть обломков искаженного Антимира, все-таки немножко лгало: оно слегка вытягивало и тем самым делало стройнее фигуры – сейчас как раз настолько, чтобы пани Рома оставалась вполне довольной своим телом).
«Дурень, – подумала она, – безнадежный идиот и законченный дурень».

Она не просто оставалась привлекательной – она была сексуальной. Ибо сексуальность – это прежде всего уверенность. Что-то такое она вычитала неделю назад в журнале «ELLE Україна». Ей эта формулировка очень понравилась своей стройностью и точностью: «Сексуальность – это уверенность». И действительно, черт возьми, размышляла пани Рома, чем еще может быть сексуальность, если не уверенностью, и разве можно представить себе неуверенного человека сексуальным! С того дня она решила быть уверенной. Она столько лет прожила в неуверенности, что теперь оставалось лишь уверенно брать все, что оставалось. «Почему самые важные для нас истины приходят так поздно»? – состроила она гримасу зеркалу и, конечно, показала сама себе язык. Язык ассоциировался с шарообразной формы мороженым, которое следовало долго, страстно и со всех сторон облизывать. «Это телевизионное», – правильно определила пани Рома.

Потом ей захотелось постоять на одной ножке, сделать несколько упражнений, например, ласточку. Она сто лет не делала ласточку. Линии шеи, плеч, спины, ягодиц и ног образовывали свои прекрасные дуги, полукружья и выпуклости. Она открыла для себя собственную совершенную пластичность. Ее с детства убеждали в том, что она неуклюжа.

Интересно, кто первым выдумал такую чушь? Любимый папочка с его маразмами? Ненавистная маменька с ее миазмами? А может, это он ей внушил, чтобы держать подле себя на коротком поводке, старый желтозубый мольфар?

Пани Рома никак не могла вспомнить, считалась ли она неуклюжей еще до Коли, или уже после нее. Еще до замужества или уже после него? Еще до школы или уже после нее? Еще до собственного рождения? Возможно, кто-то так решил за нее – и кранты?

Он следил за каждым ее движением, не позволял танцевать с другими, а сам танцевать не умел. И именно потому, сраный старый пес, он всем говорил, что его жена не танцует, что она – ой держите меня! – стыдится собственных движений! А теперь, сдохший старый мольфарище, гляди – вот как я – держите меня! – делаю ласточку!

Она просто не могла не поскользнуться, тяжело не плюхнуться в ванну, вздымая пенные брызги и выплеснув при этом на коврик с надписью «Слава Йсу!» добрую треть воды. «Идиот, – подумала она, – Боже, какой идиот, ушлепок и дурень!»

Чуть позже, массируя под душем слегка ушибленное и от того не менее соблазнительное место, она добавила: «Я стою между ними обоими». Ей хотелось продолжить эту свою мысль, но она была словно загипнотизирована. Я стою между ними обоими. Я стою. Меж ними. Обоими. Ясто. Ю. Меж. Нимиобо. Ими.

Позже, когда она уже вытиралась всеми пятью полотенцами, ее мысль продвинулась немного дальше: «Одного из них я люблю, второй мне нравится».

Хотя чего-то здесь не хватало. «Один из них любит меня», – твердо знала она. В отношении второго не было уверенности, поэтому о нем молчок. Одного из них я люблю. Один из них любит меня. Одногоизних я. Одинизних меня. Тело сделалось сухим и теплым. Несомненно, это было ее тело. Хорошо, что оно было ее.

Она снова стояла перед зеркалом – теперь уже вылезши из ванны. Она втирала в себя свой любимый крем от морщин.
«У тебя взрослая дочь», – послышалось гнусаво у нее за спиной.

O Scheisse , выругалась она по-немецки. Он снова тут! Она уже знала, что сейчас он прицепится сзади и начнет дышать ей в затылок, щекоча шею опущено-пшеничными усами. Его не увидишь в зеркале, но он тут. Она решила не оглядываться.

«У тебя взрослая дочь, – пропыхтело еще раз. – Подумай о своем возрасте. Ты моя».

«Убери руки, – подумала она в ответ, вздрогнув от холодного тисков на талии. – И отойди, исчезни. Тебя нет».
Но ей было властно повторено: Ты моя.

«Только не это», – подумала она, почувствовав, как он наклоняет ее вперед; она попыталась сопротивляться, но у него было в тысячу раз больше сил в холодных руках, и эти-то машинно холодные руки сомкнулись у нее на грудях, а потом одна из них прижала ее голову к эбонитовой поверхности туалетного столика перед зеркалом. «Не надо», – умоляюще подумала она, почувствовав, как что-то ужасно холодное, еще более холодное, чем руки, какой-то ледяной штырь с шишковатым жестким наголовником, силится вломиться в нее сзади. Ей хватило мига, чтобы понять, что любое сопротивление напрасно, и сейчас произойдет то, что уже не раз происходило с нею в ее снах и заканчивалось ее позорным капитулянтским оргазмом. Но, как только она поняла это, ощущая глубоко в себе первые безжалостные толчки ненавистного и сладкого поршня, так сразу же поняла и другое – это всего лишь сон, и из него можно в любой момент проснуться – стоит только захотеть.

Поэтому она незаметно освободила правую руку из-под навалившегося на нее смертельно-ледяного груза, и наугад потянулась к шторе справа от зеркала, чтобы отогнать его брызгами дневного света. Она еще слышала, как посыпались со всех полок попутно задетые нею неисчислимые, главным образом венские, флаконы, аэрозоли и тому подобные прибамбасы, как все это загремело разноцветной лавиной в умывальную раковину и на кафельный пол, а потом световая белизна резанула ей по глазам, ледяной поршень вдруг обмяк, ослаб и безболезненно из нее выскользнул.

Вода в ванне успела остыть. Пани Рома снова отвернула горячий кран и, понемногу приходя в себя, даже не удивилась, увидев повсюду – на полу и в умывальной раковине – следы своей недавней борьбы, о которой тот дурень, дурень, дурень и конченый идиот в соседней спальне не был способен даже догадываться.

Режиссер Ярчик Волшебник тем утром перечитывал сценарные варианты видеоклипа, который он прибыл сюда снимать. Речь шла о многоминутной рекламе чудодейственного «Бальзама Варцабыча» – поразительно гадкого и вероятно небезвредного для здоровья потребителей пойла, которое недавно появилось на рынке алкоголей и никак не могло пробить себе дорогу среди широко известных и признанных конкурентов. Не помогала ни смехотворно низкая цена в шесть гривень шестьдесят пять копеек, ни тускло-болотный цвет изделия, что по идее производителя должно ассоциироваться с карпатским долголетием, ни даже вполне симпатичный слоган «Споконвіку і назавжди» , старательно выведенный ложнославянской вязью на этикетках. Исправить ситуацию могла только навязчиво-громкая рекламная кампания. Продукт, заказанный Волшебнику, планировался для всех телеканалов страны, хотя – и представитель заказчика не скрывал этого – генеральной целью был выход на НТВ, СТС, ТВН, RTL, а также даже на MTV.

«Знаешь, ты возьми телку, или лучше двух, – выкладывал свои пожелания по проекту представитель заказчика, короткошеий бычара без указательного пальца на правой руке и большого на левой, – возьми двух телок, одень их такими, знаешь, гуцулками, вывези их на полонину и…»

Дальше представитель заказчика не говорил ничего, только лишь доливал в свой стакан балантайнса и одной из беспалых ладоней закидывал себе в акулью пасть пригоршни земляных орешков, перемалывая их одновременно всеми четырьмя рядами зубов. Что должно было происходить после его неоднозначного «и», входило, очевидно, в окончательную компетенцию режиссера-постановщика. Они ему верили как деятелю культуры, и представитель заказчика не забыл это подчеркнуть. Это происходило во Львове, семь с половиной недель назад.

А сейчас Ярчик Волшебник читал в сценарной заявке № 1 вот такое: «Солнечным полонинским утром пара одетых в колоритнейшие образцы гуцульских народных костюмов молоденьких девчат весело бегают по траве. Вокруг них летают мотыльки. Девчата смеются очень весело. На них красивые сапожки ниже колен. Одна из них срывает красивые цветы. Вторая сплетает из них красивые веночки. Когда оба веночка готовы, красивые девчата одевают их на себя. Одна из них кладет руки на плечи другой, а та свои ей на талию. Они кружатся в вихревой гуцулочке. Колени. Танец делается все быстрее. Девчата кружатся то в одну сторону, то в другую. Колени плюс. Музыка становится все быстрее. Наконец они падают друг другу в объятия, их губы сливаются в поцелуе. Они целуются все страстней. Голос диктора: Споконвіку і назавжди: пісенний край завзяття і труда . Появляется бутылка «Бальзама Варцабыча» на полэкрана. На второй половине экрана – девчата, они все еще жадно целуются. Голос диктора: Бальзам Варцабыча – как поцелуй горянки. Дозволь себе смочить губы».

«Интересно, сколько они платят этим засранцам за подобную пачкотню?» – подумал Ярчик Волшебник, брезгливо отодвигая в сторону сценарную заявку № 1 и погружаясь в сценарную заявку № 2.

Там писалось: «Солнечным полонинским утром пара молоденьких девчат в веселых желто-черных полосатых юбочках и с прозрачными веселыми крылышками за спиной весело перелетают с цветка на цветок. На одном из цветков они начинают кружиться в вихревой гуцулочке. Бедра. Танец делается все быстрее. Девчата кружатся то в одну сторону, то в другую.

Бедра плюс. Музыка становится все быстрее. Наконец они падают друг другу в объятья и их хоботки (на бумаге было ошибочно напечатано чеботки, но Ярчик Волшебник не позволил сбить себя с толку) сливаются в поцелуе. Они сосут все страстней. Голос диктора: Издревле и навсегда: ни единого шанса для трутней. Появляется бутылка «Бальзама Варцабыча» на полэкрана. На второй половине экрана – девчата, они все еще работают хоботками (все-таки хоботками, убедился Ярчик). Голос диктора: Бальзам Варцабыча – как мед родины. Услышь гуденье живых пчел».

«Без политики не обошлось», – скривился Ярко Волшебник, в то же время невольно согласившись, что второй вариант выглядит получше. «Вот только как сделать, чтоб эти глупые прошмандовки летали?» – задал он себе серьезный технический вопрос.

(Тут стоит уточнить. Смета видеоклипа предусматривала гонорары, достаточные для того, чтобы пригласить пару вполне пристойных моделек пусть не из какого-нибудь киевского, то уж по крайней мере из любого львовского агентства. Но Ярчик Волшебник как опытный исполнитель подобных заказов уже привык относиться к сметам творчески, без устали маневрируя между статьями расходов. Таким образом, знакомый деляга, бывший культмассовик из Чертополя, подбросил ему двух местных бедолаг-стриптизерок, крашеную в черный цвет блондинку и крашеную в белый брюнетку, соответственно «Лилю» и «Марлену», так он сам когда-то их назвал. Те готовы были клюнуть на любой мизер, поскольку уже добрых полтора месяца ничего не зарабатывали в связи с великим постом. И это как раз они были только что мысленно названы глупыми прошмандовками).

Но в папке еще лежала последняя сценарная заявка № 3: «Глухой полонинской ночью проходит тайный обряд мотоциклистов где-то на зачарованном карпатском кряже. Они носятся вокруг огромного костра, потом соскакивают с машин и начинают танцевать, передавая из рук в руки разные бутылки («Джим Бим», «Курвуазье», «Акапулько», «Смирнофф») и по очереди припадая к ним. Калейдоскоп лиц, отблесков огня на камнях и траве, вспышки разноцветных жидкостей. Жребий падает на двух девчат. Одна из них черная как ворона, другая белая как голубка. Это выясняется, когда они снимают свои мотоциклистские шлемы. Они остаются в центре хоровода и, почти облизываемые языками пламени, начинают сбрасывать с себя мотоциклистскую кожу. Все бородачи просто замирают вокруг в напряженном ожидании с похотливыми разинутыми рожами. Но через мгновенье девушки уже танцуют гуцулочку, одетые в колоритнейшие образцы традиционных народных костюмов. Все снова пускаются в пляс вокруг них, а бутылка, которую теперь передают по кругу – только одна, зато хорошо узнаваемая бутылка. Остатки из нее выплескиваются в огонь, жидкость взрывается, над костром вздымается большой столб света, и вдруг вокруг начинает шевелиться земля. Девчата продолжают танцевать, а тем временем из-под земли восстает гигантский скелет, за считанные секунды он обрастает мясом, волосами, одеждой, молниеносно проносится в обратном порядке через все стадии и кондиции человеческой физиологии, постепенно переменяя личину мертвеца на личину старости, а ту – на личину зрелости и так далее – и вот перед нами уже молодой красавец-парень, он вертит обеих девчат – черную и белую – в неистово бешеном вихре гуцулочки, крепко-накрепко ухватив их руками ниже талий. Музыка делается все быстрее. Голос диктора: Издревле и навсегда: своего не чуждаемся. Появляется бутылка «Бальзама Варцабыча» на полэкрана. На другой половине экрана – улыбающийся парень и счастливые девчата в его объятьях в постели. Голос диктора: Бальзам Варцабыча – как живая вода. Поднимет даже не набальзамированного».

«Вот это класс, – подумал Ярчик Волшебник. – Тут бы я разгулялся. Энья, Мерилин Менсон, Катя Чили. Стенли Кубрик. Стивен Спилберг. Фредди Крюгер. Спецэфекты, графика, анимация, фотошоп, корел драв. Найти десятка два приличных мотоциклов – тоже не проблема, да и пару нормальных небритых байкерских рож тоже. Мертвяка найду классного, и старого козла. Но где мне взять этого молодца-красавца? Эдакого красавца-молодца?»

Ближайшее мужское окружение как-то и вправду все меньше соответствовало мифологическим стандартам. Было, правда, несколько более-менее декоративных актеров, но их в последнее время приглашали в рекламу настолько часто и неразборчиво, что их захватанные физии просто перестали выстреливать, ощутимо надоев всему свету или, по крайней мере, отдельно взятой стране. Поэтому Ярчик Волшебник совершенно справедливо задумался над проблемой главного героя и, почесав рыжую волосатую грудь, двинулся на поиски кухни, а там обещанного в договоре – как обязательная составляющая трехразового ежедневного питания – завтрака.

- Да ничо, – сказала Лиля, беспородная, но вполне ладная кошечка, потягиваясь в постели.

- Нормально, наверно, – согласилась с ней Марлена, кошка номер два, только черная, вылезая из-под призеркального столика, под которым только что нашла потерянную золотую сережку.

Они были лучшими подругами и никогда не ругались, поскольку любили друг друга, как сестры. И не только.

- Типа как в Чехии, – добавила Лиля. – В Чехии номера похожие: мебель, комнаты.

Как-то она действительно ездила в Чехию, где ей обещали место танцовщицы в – как это называли вербовщики – главном варьете города Праги. Но ей так и не удалось пересечь словацко-чешскую границу, и она полгода с лишним прозябала так называемой посудомойкой (сто баксов в месяц и все тебя трахают ) в каком-то долбанном погостинстве на окраине Лептовского Микулаша. Но об этом знала только она.

- В Чехии классно? – спросила Марлена, вкалывая перед зеркалом вновьобретенную сережку в ухо.

- Как в Бундесе, – вздохнула Лиля. – Почти так же.

Она где-то слышала это сравнение, в каком-то поезде. Там ехала такая знающая все на свете дама, на весь вагон сообщавшая, что в Чехии они почти как в Бундесе живут. Теперь Лиля воспользовалась подсказкой памяти.

- В Польше тоже так ничо, – уверила Марлена. – Там триста в месяц получают.

- И ты получала? – не без сомнения спросила Лиля.

- А то нет, – твердо сказала Марлена, делая вид, будто не замечает сомнений подружки. – Иногда, правда, и меньше.

- А ты там тоже танцевала? – продолжила обустраивать свой капкан Лиля.

- А то нет, – повторила любимый ответ Марлена. – Классный такой бар, валютный. Так и назывался по-ихнему – Бар Валютовы. Для солидняков. И фирмачи заходили, сидели.

- А чо Руслан говорил типа ты по вокзалам? – клацнул зубами Лилин капкан.

- Руслан? – переспросила Марлена, немного нервно хватая косметичку.

- Типа он на каком-то вокзале тебя вычислил, – уточнила Лиля зевая.

- Пиздит он много, – нашлась с ответом Марлена. – Ты шо, ему веришь? Он же придурок!

- Придурок, не придурок, а уже третью тачку поменял, – аргументировала Лиля.

- Большое дело тачки менять, – парировала Марлена, высыпая из косметички на столик все имеющееся достояние. – Пусть он лучше расскажет, как его с селедками на штуку баксов кинули.

Лиля еще раз по-кошачьи потянулась и села в кровати.

- Пани Валевска? – спросила она через минуту, глядя, как Марлена приступает к покраске век.

- Эсти Лаудер, – ответила на это Марлена, решив ни в чем не соглашаться с подругой.

- Мне больше МаксФактор. Или Ревлон. – Лиля начала снимать через голову куцую ночную сорочку, собственно говоря, комбинашку. – Эсти Лаудер у нас в основном паленый, – добавила как бы между прочим.

- А я не у нас брала, – замахнулась на превышение Марлена. – Мне подарили. Мущина один из Бенилюкса, бизнесмен.

- Я тебе скажу, что в загранке все равно как бабки получать, – вернулась к теме Лиля, найдя наконец у изголовья на полу свои символические, как она их называла, труссарди. – Лишь бы платили нормально.

- У тебя складка на животе, – заметила Марлена. – Пресс бы подкачать.

- На любителя, – махнула рукой Лиля.

- Скоро не сможешь нормально на сцене выглядеть, – не отставала жаждущая реванша Марлена.

- А мне по барабану, – чуть вскипятилась Лиля. – Все равно не намерена до конца жизни перед мужиками под музыку раздеваться.

- Глупо, – пожала Марлена плечами, завершая молниеносную роботу с веками и переходя к губной помаде. – Ты ж и так ничо не умеешь! Орифлейм, – сообщила она же через минуту, показывая Лиле свою губную помаду.

- Большое дело, – не сдавалась Лиля, решительно вставая с постели и порывисто застегивая бюстгальтер. – Ты Леську из тридцать второй группы в училище помнишь? Крашеная такая, ничо особенного! Так она теперь в Италии, в этой, ну такой город с водой типа как Венеция, знаешь? У нее там типа место в платном туалете – просто сидеть весь день. И получает нормально, а еще вроде мужика нашла, какого-то армяна или грека или типа того. И уметь ничо не умела, даже на сцене раздеться…

- Платный туалет? И просто сидеть? – Марлена даже ненадолго приостановила намазывание губ.

- И просто сидеть! – продолжила атаку Лиля, по давнему обычаю всех прародительниц уперев руки в бока. – Ну, там типа порядок поддерживать, жетоны продавать…

- Все равно это работа, – покачала головой упрямая Марлена.

- А у нас не работа? Не, ну ты скажи – у нас не работа? – Лиля встряхнула выбеленной гривкой, не отпуская собственных боков из собственных же рук. – Танцы называются! Бальные танцы! Не бальные, а ебальные! Знаем ихние танцы – каждому только бы полапать на халяву, а то и трахнуть надурняк! И все бабло кидалам, а нам… Знаешь, сколько нам достается?

- А то не, – сказала Марлена.

- Ничего ты не знаешь, гуцулка дурная, – возразила Лиля. – Нам шесть с половиной процентов достается, поняла? Шесть целых, пять десятых!

- Сама ты гуцулка, – не удержалась Марлена, швыряя в Лилю пустой, к сожалению, косметичкой. – Гуцулка Ксеня ! – добавила она, чтобы допечь окончательно.

Однако Лиля на это только показала ей средний палец – жест, которому научилась от знакомого Паши из налоговой – и исчезла за дверью ванной комнаты.

- Зубы почисть! – крикнула ей вслед Марлена.

Она не видела снова показанного ей из-за двери среднего пальца, зато услыхала, как в унитаз громко спустили воду.

Юная Коломея Вороныч, или если угодно просто Коля, уже давно ощущала сильный голод, поэтому, так и не дождавшись ни знаков внимания, ни признаков пробуждения из комнаты стариков, самостоятельно двинулась навстречу собственному приключению. К счастью, поиски кухни не заняли много времени – прошмыгнув мимо двери с надписью ДЕФЛОРАЦИОННАЯ и почти не обратив внимания на другую дверь с надписью LASCIATE OGNI ESPERANZA , она наконец оказалась в угловой кладовой, где сразу бросилась к изъеденным шашелем старым буфетам. Коле подумалось, что больше всего ей сейчас хотелось бы сырного пирога – и она тут же его нашла. Пирог был довольно свежий, кто-то уже отрезал от него несколько кусков, но большая часть на блюде еще оставалась нетронутой. Кроме того, Коле хотелось молока, но этот компонент ее желания был выслушан невнимательно, посему пришлось удовольствоваться баночкой темно-зеленого елового меда, что само по себе тоже выглядело неплохо.

Коля присела к столику перед окном и, отламывая от пирога ломоть за ломтем, макала их прямо в медовую банку. При этом она смотрела на горы за окном, на мокрую от тающего снега траву, на ветер, почти беспрерывно барахтающийся в можжевеловых зарослях. День был солнечным, а пирог с медом очень вкусным. Коля старалась не чавкать, хотя была ужасно голодной, и ей нестерпимо этого хотелось. «Сырный пирог, – думала она. – Это классно, это просто кайфово!»

Однако полет ее мыслей был перерван бесцеремонным появлением в кладовой старого толстяка пана Доктора. Он вошел туда, протирая свои довоенные очки и счастливо жмурясь от солнечного света.

- Какая краса! – сказал Доктор. – Мое любезное почтение молодой панне. Хороший пирог?

Коля как раз наполнила рот сладко-густой массой, поэтому сумела отреагировать только невыразительным «угу».

- Утро и молодость, – не умолкал Доктор, усаживаясь рядом за столик. – Все, чем дышит настоящая поэзия. В вашем возрасте (он произнес моводость и водвасте, но было ясно, что на самом деле это слова – возраст и молодость), в вашем возрасте поэзией определяется каждое душевное движение. Вы любите поэзию?

- Да, – ответила Коля, проглотив.

- Да! – убежденно кивнул головой Доктор. – Тот период, которым вы сейчас, милая панна, имеете счастье наслаждаться, один молодой поэт когда-то назвал приветствием жизни. Вы, конечно, знаете, какого поэта я имею в виду?

Доктор взглянул на Колю чуть поверх очков, как доброжелательный экзаменатор.

- Да, – ответила Коля не совсем уверенно.

- Я знал, я знал, что вы знаете! – искренне обрадовался Доктор. – К сожалению, в последнее время наша молодежь не слишком ориентируется среди этих имен. Но вы не такая, я уверен. Ешьте, прошу вас, ешьте дальше, пирог очевидно очень вкусный, не говоря уж об этом чудесном горном меде! (Он сказал горьгом, но Коля все равно продолжила есть, правда, теперь уже как бы через силу).

- Богдан-Игорь Антоныч, – заговорил профессор через мгновение, открыто любуясь ее молодым аппетитом, – был и останется в нашей памяти как поэт прежде всего весны и молодости. Поэт весеннего похмелья – так он сам о себе сказал и лучше него не скажешь.

Коля не знала, что на это ответить, к тому же слово «похмелье» в интерпретации отчима значило для нее нечто иное, но Доктор, к счастью, вещал дальше:

- Вы, молодые, обычно не замечаете весен. Вам кажется, будто весна является чем-то настолько постоянно присутствующим в этом мире, что вы воспринимаете и принимаете ее без рефлексий. Это уже потом, значительно позднее, придет осознание, что все наши весны, как и наши лета, сочтены. «Ще мій сміх молодий і душа ще зелена» , – так вдруг прозревает поэт Антоныч. Прошу задуматься над этим еще. Не оно ли является начатком трагического в своей сущности открытия, что мы одарены преходящестью?

Профессор с улыбкой смотрел на Колю, от чего ей даже горный мед показался горьким медом. Она лихорадочно думала, что бы на это сказать, потому что ей стало немножко жаль старого хоббита, и она наконец спросила:

- Может, хотите немного пирога? Тут его еще много…

- О, благодарю сердечно, взмахнул руками Доктор, – мне нельзя сладкого. Сахарный, знаете. Когда-то я любил сладкое, особенно маковники моей тети. Но взгляните туда, за окно.

Какие прекрасные горы! Какое солнце! Горы и солнце – две вещи, что дарованы нам для полнокровного наслаждения кратковременной экзистенцией. В горах, где солнце ближе, – так это сформулировал поэт Антоныч. И еще он сказал: весна – как будто карусель!

Они немного помолчали. Коля сделала вид, будто тщательно пережевывает пирог. Но профессор явно не умел молчать слишком до

- Интересны еще и те, – заявил он через мгновение, – рационально необъяснимые образы, которые находит поэт, пиша о весне. Например, весны двенадцать обручей. Именно так: весны двенадцать обручей! Вы, милая панна, когда-нибудь считали ли до двенадцати?

Коля пожала плечами и подумала, что более глупого собеседника ей еще не встречалось. Но из вежливости вынуждена была собраться с духом и ответить:

- Считала.

- Прекрасно! – чуть ли не подпрыгнул на стуле профессор, словно только этого и ждал. – Тогда попытайтесь перечислить все двенадцать весенних обручей, о которых пишет поэт Антоныч.

Коля подумала «ага, сейчас» и назвала, что пришло ей в голову:

- Ну, первый обруч – это наверно… пояс невинности на девушках.

Она и сама не знала, отчего ей так сказалось.

- Чудесно! – снова заскакал китайским божком Доктор. – А второй обруч?

- А второй… Второй – это наверно… такой танец, когда все танцуют в круг. Ну там, стелют платок на пол и все со всеми целуются.

- Феноменально! Третий, четвертый? – приохочивал дальше Доктор.

Коля напряглась и сказала:

- Мне нужно еще подумать.

- Тогда пусть это будет чем-то вроде вашего домашнего задания, милая панна, -потер руки профессор. – Обещаете, что до конца каникул сможете перечислить все двенадцать обручей? А впрочем, не обещайте ничего – это, прошу прощения, из меня лезут мои отвратительные преподавательские методы (он сказал «метОды», но Коле было ясно, что имелось в виду). Не обещайте ничего – просто смотрите и наслаждайтесь!..

Чтоб не разочаровывать смешного господина, Коля сосредоточенно посмотрела в заоконный мир. Ей почудилось, что она кружится на пьянящей карусели где-то под самым небом.

Целая страна с лесами, ручейками и крохотными железнодорожными станциями лежала под нею. Но это быстро прошло – почти одновременно с влажным запахом подснежников.

Осталась только фигурка незнакомца, медленно поднимающегося от леса по делавшемуся все круче склону в сторону пансионата.

- Или, скажем, запахи, – угадал ее глюк профессор. – Весна в горах дарует нам такую богатейшую волнующую гамму! Вы знаете запах можжевельника? А хвои? А мокрых шишек? Или тех же подснежников? Или, скажем, перстача? Или просто – как пахнет глина, обычная глина, из которой все мы вышли и в каковую вернемся? И все это дано нам не поодиночке, а разом, единой трепетной субстанцией! Интересно, что Антоныч для всех этих ощущений находит один и тот же эпитет – «пьянящее». Но точнее этого не выразиться. Точнее этого не сказать, правда ведь?

- Правда, – сказала Коля, почему-то отодвигая на треть опустевшую медовую банку с медленными темными потеками на стенках.

- Или, скажем, звуки, – едва не закатывал глаза профессор. – Порывы ветра, неумолчный шум деревьев и воды, блеянье овец и колокольцы на коровах – вы их никогда не зрите, этих невидимых коров, но слышите, как они звонят своими колокольчиками. Добавьте сюда принесенные ветром людские голоса или птичьи крики. Вы, милая панна, конечно, любите птиц?

- Люблю, – сказала Коля. – Некоторых.

- Нужно всех птиц любить, – мягко заметил Доктор. – А каких птиц вы любите больше всех?

- Орлов, – сказала Коля, минутку подумав, чтобы не обидеть старика невежливым ответом. Хотя ей очень хотелось сказать «пингвинов».

- Пингвинов поэт Антоныч также упоминает, – попал в унисон профессор. – Кажется, в стихотворении «Полярия», хотя, возможно, и нет. «Полярия» или «Арктика». Вы не помните? Пингвинов или тюленей ?

- Забыла, – виновато пожала плечами Коля.

«Нужно порасспросить Пепу про этого Антоныча», – подумала она. Обычно она поддавалась маминым требованиям, вслух называя отчима папой. Но в душе оставалась свободной: никакое иное имя так разительно точно не характеризовало этого поганца, как его собственная фамилия. Пепа.

Профессор смотрел на нее с улыбкой. Она несколько раз отводила глаза, но вдруг решила не сдаваться и зыркнула в его очки смелым, долгим и даже отчасти нахальным взглядом – тем, который иногда репетировала с подружкой перед вечерним выходом в город. Про хоббитов ей было известно, что они немного боязливы. Через десять нестерпимо растянутых в вечность секунд профессор заморгал и сник, его улыбка чуть задрожала и скривилась, он капитулировал. Коле даже показалось, что он слегка покраснел.

«Смешной дедок», – подумала она.

За окном все было таким же красивым, с той лишь разницей, что фигура на склоне уже значительно приблизилась, и Коля могла побиться об заклад, что это шел австрийский знакомый ее мамы с чем-то желтым и белым в руках. (Карл-Йозеф как раз возвращался с утренней рекогносцировки и нес букет еще влажных крокусов – угадайте для кого).

- Да, конечно – хмыкнул наконец Доктор, скользнув стыдливым тайным взглядом по Колиным открытым ногам и довольно неловко поднимаясь из-за стола. – Благодарю, милая панна, за прекрасное общество. Мне было весьма интересно побеседовать с вами.

- Пожалуйста, – сказала Коля не совсем впопад.

Профессор так же неловко поклонился и, еще более неуверенный в себе, словно запутавшись в мешке собственной одежды, чуть задом и чуть боком пролез в дверь.

- Я при случае подарю вам свою монографию о поэте Антоныче, – пообещал ей уже из коридора.

- Подари своей тете, Плейшнер несчастный! – ответила на это Коля и ей сделалось так весело, что она снова потянулась к банке с медом. – Ходит тут всякая бестолочь, -добавила она беззлобно.

И тут из нее вырвалось что-то совершенно уж неожиданное:

- А третий обруч – это объятия моего далекого милого…

Уже после этого она услышала на крыльце тяжелую саламандровую поступь переполненного весной и крокусами Цумбруннена.

Джерело: http://www.flc-bookclub.com/ukr/read/andruhovich/dvenadtsatobrychei/

Otto notes that Moscow is considered the largest Ukrainian city, with a million Ukrainians living here, but he’s still somewhat out of his element here. Hard drinking is one way to come to grips with everything, but even vodka seems in short supply (or is at least hard to get one’s hands on) in these tumultuous times. Both the alcohol and the general irreality of life in the city (and the city itself) contribute to an almost hallucinogenic feeling to much of what he experiences, culminating in a maze-like netherworld that is the province of officialdom he eventually finds himself trapped in.

Moscow is not a melting pot, but rather over-boiling cauldron. Many of the other writing-students Otto lives with also come from the most exotic parts of the crumbling Soviet Union, with talents (or not) who write in obscure languages carefully fostered — but many see their presence in Moscow only as an opportunity to become large-scale traders, import-export men travelling back and forth between their home-states and the city of opportunity. Otto’s ambitions are literary, but neither the dorms nor the Institute nor Moscow are conducive to his writing.

Several traumatic events also have their effect, from the accident one fellow student has while making an alcohol-run from the seventh floor to earlier attempts, after the publication of his first book, by the authorities to blackmail Otto into collaborating with them. The official recruitment-attempt is fairly effective, but it’s part of a state apparatus that is — though still seemingly omnipresent — already tending towards collapse. When Otto’s wallet is stolen (along with his plane ticket back to Ukraine) he chases the thief and finds himself in the bowels of Moscow, a surreal other-world that mirrors the general loss of control the authorities have (that rat-project has gotten completely out of hand, for example).

The spectacular conclusion allows Andrukhovych to have it both ways, Moscow state control forcing Otto to the most desperate act, which acts also as release and allows him (some) return to the motherland. It’s the ultimate indictment of the Soviet system, a very direct (and memorably narrated) charge of what it did — if perhaps not as obviously — to almost everyone.

Many of the usual Andrukhovych-touches can be found in Московіада, from the playful literary references (including to the poet Andrukhovych, and his Bu-Ba-Bu colleagues) to the surreal feel and carnival atmosphere (including a masked-ball-like scene). Written (generally except for the dream-passages) in the second person to fairly good effect, it also shows his usual creative flair (which only threatens to get out of hand a few times). And while much of the humour tends towards the absurd, there are some nice simpler touches too (including the student who ‘only learnt French so that she might be able to read War and Peace in the original’).

Московіада is a novel of a particular historical moment, and is obviously not as readily accessible to Western readers as to a (former) Soviet audience. Nevertheless, it’s bright and creative enough to impress even without full comprehension of all the references, and makes for an enjoyable read. Moscow has, meanwhile, become yet another city, but this picture is surely among the best of it at that specific time.

Джерело: http://www.complete-review.com/reviews/postsu/andruky4.htm

One of the central figures is an Austrian photographer, Karl-Joseph Zumbrunnen. His name sounds straight out of the Habsburg Empire, and the Habsburg legacy in what once was Galicia and Lemberg (which became first Polish (post-WWI) then Ukrainian (post-WWII) Lvov/Lviv) and a nostalgia for aspects of those times suffuse the book. (Tellingly and realistically, however, Zumbrunnen winds up dead: he and what he represents weren’t made to endure in these times …..) Zumbrunnen becomes obsessed with newly-independent Ukraine, travelling there repeatedly throughout the 1990s, staying as long as he can. It’s an obsession that even costs him his relationship back home — but, despite his fascination with and immersion in the country, he doesn’t pick up more than a few words of the language (or Russian), remaining always the man behind the lens, rather than fully in the picture.

Most of the other central characters travel with Zumbrunnen by train and then helicopter to the same isolated place, ostensibly the centre of the continent, a one-time weather-station and observatory (and failed elite sports training centre), an ideal representation of past (and present) illusions called ‘On the Moon’ (and, in some respects, feeling very much as though it really were …). There’s Artur Pepa, a writer approaching forty who is growing dissatisfied with his marriage, his wife, Pani Roma — who is Zumbrunnen’s translator (and lover) –, and eighteen year-old step-daughter, Kolya, artsy Magierski who is to direct the video they’ve been assembled to make, and a professor specialising in Ukrainian poet Bohdan-Ihor Antonych (1909-1937, another blast from the past), as well as two young women. And there’s the sinister oligarch-type who brought them all together here.

Digressing to provide various backgrounds — as well as tell the story of the poet Antonych — the novel meanders about. Andrukhovych mines both Ukrainian history (general and literary) as well as his own material: early on he catches himself almost slipping off to Recreations (and Chortopil pops up here as well), while there are numerous references to Bu-Ba-Bu (the influential poetic group Andrukhovych was part of) and their doings.

The ‘twelve rings’ of the title — another Antonych-reference — also play a role, the professor egging on Kolya to recall them all by the end of their stay.

Дванадцять обручів is an interesting mix of the conventional and fantastical, both grounded and high-flying. The unexpected avenues Andrukhovych veers of into are often rewarding, but the central story — this group of people invited to this relatively isolated spot — occasionally feels underdeveloped even as he focusses on it.

Дванадцять обручів is also very much a Ukrainian novel, steeped in reference and allusion — an appealing aspect, but not always entirely accessible to the non-Ukrainian reader.

Worthwhile if occasionally frustrating.

Джерело: http://www.complete-review.com/reviews/postsu/andruky2.htm

The central characters are poets, and there’s certainly a good deal of poetic excess. Opportunities arise — notably a free table at a popular restaurant — and they take full advantage. Consumption of food and alcohol are top priorities — though they don’t forget they’re poets (even if one, called upon to recite a poem, recites one by Andrukhovych instead …). The search for love and sex is but one of the many tracks the novel moves on. (Changing perspective, and in part presented in the second person, Recreations fluidly and repeatedly shifts focus.)

Among those they encounter is Dr. Popel, “citizen of Switzerland”, familiar with the poets he takes for a ride in his fancy car and a not-quite typical example of the wealthy emigrés set to descend upon the old country. It’s also Popel who invites one of the poets, Nemyrych, to a fancy get-together; there the first secretary of the local Communist Party Committee was invited to serve as a servant, while the scene inside is straight out of E.T.A Hoffmann.

The festival itself is also quite ambitious, and it (and the book) culminates in a disturbing but very successful piece of theatre. It’s staged and thus without real consequences, suggesting times may have really changed, but it still hits very close to home. Indeed, though there’s a lot of light humour and fun throughout this romp of a novella, there’s also a consistently sinister undertone.

Recreations offers a good glimpse of Ukraine in transition. Littered with allusions to the past and present, both historical and literary, it offers a surprisingly realistic look at the state of the state (anno 1990), while also indulging in fantasy and surreal fun. It’s a playful exercise rather than a completely rounded work of fiction, but certainly amusing and often surprising fun.

Джерело: http://www.complete-review.com/reviews/postsu/andruky3.htm